Η Ελλάδα και το ψευδές αφήγημα του «μηδενικού αθροίσματος»

Στην Ελλάδα έχουμε μια παράξενη εμμονή: συζητάμε για την οικονομία σαν να πρόκειται για μια σταθερή ποσότητα που απλώς αλλάζει χέρια. Ποιος χάνει, ποιος κερδίζει, ποιος «παίρνει περισσότερα απ’ όσα δικαιούται». Είναι μια σκέψη βαθιά ριζωμένη στη δημόσια κουλτούρα, αλλά και επικίνδυνα παραπλανητική.

Η λογική αυτή – το λεγόμενο zero-sum – δεν είναι απλώς λανθασμένη θεωρητικά. Είναι ο βασικός λόγος που η χώρα δυσκολεύεται να ξεφύγει από έναν φαύλο κύκλο χαμηλής παραγωγικότητας, περιορισμένων ευκαιριών και μόνιμης ανασφάλειας.

 
Μια οικονομία που έμαθε να μοιράζει πριν μάθει να παράγει

Για δεκαετίες, το ελληνικό πολιτικό σύστημα επένδυσε περισσότερο στη διανομή παρά στη δημιουργία. Θέσεις, επιδόματα, πρόωρες παροχές, «αντιστάθμισμα απωλειών». Η ανάπτυξη αντιμετωπίστηκε όχι ως αποτέλεσμα επένδυσης, καινοτομίας και θεσμών, αλλά ως κάτι σχεδόν εξωτερικό – σαν έναν πόρο που έρχεται ή φεύγει ανάλογα με τη συγκυρία.

Η κρίση χρέους αποκάλυψε με σκληρό τρόπο το όριο αυτής της λογικής. Όταν η «πίτα» συρρικνώθηκε, η πολιτική συζήτηση δεν στράφηκε στο πώς θα μεγαλώσει ξανά, αλλά στο ποιος θα χάσει λιγότερα. Έτσι, χάθηκε πολύτιμος χρόνος και, κυρίως, χάθηκε ανθρώπινο κεφάλαιο.

 
Brain drain: το πιο ακριβό ελληνικό λάθος

Η μαζική φυγή νέων, μορφωμένων ανθρώπων στο εξωτερικό δεν ήταν απλώς κοινωνικό φαινόμενο· ήταν οικονομική αυτοχειρία. Αντί να αντιμετωπιστεί ως στρατηγική απώλεια παραγωγικής δυναμικής, συχνά παρουσιάστηκε σχεδόν ως «ανακούφιση» για μια αγορά εργασίας που δεν μπορούσε να τους απορροφήσει.

Αυτό ακριβώς αποκαλύπτει τη λογική του μηδενικού αθροίσματος: λιγότεροι εργαζόμενοι, λιγότερη πίεση. Στην πραγματικότητα, λιγότεροι άνθρωποι σημαίνει λιγότερη καινοτομία, λιγότερη ζήτηση, λιγότερη ανάπτυξη. Οι κοινωνίες δεν πλουτίζουν αφαιρώντας ανθρώπους· πλουτίζουν αξιοποιώντας τους.

 
Μετανάστευση και δημογραφικό: το πρόβλημα που δεν θέλουμε να δούμε

Σε μια χώρα που γερνά και συρρικνώνεται πληθυσμιακά, η μετανάστευση θα μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο ανανέωσης. Όμως η συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη σε φόβους: θέσεις εργασίας, επιδόματα, «βάρος στο κράτος».

Αγνοείται συστηματικά ότι χωρίς νέο εργατικό δυναμικό, χωρίς ένταξη και παραγωγική συμμετοχή, το ασφαλιστικό, η ανάπτυξη και τελικά το ίδιο το κοινωνικό κράτος καθίστανται μη βιώσιμα. Δεν πρόκειται για ιδεολογική θέση, αλλά για αριθμητική.

 
Τα ευρωπαϊκά κονδύλια: ιστορική ευκαιρία ή επανάληψη του παρελθόντος;

Το Ταμείο Ανάκαμψης δίνει στην Ελλάδα κάτι σπάνιο: χρόνο και πόρους. Το ερώτημα είναι αν θα τους χρησιμοποιήσει για να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο ή αν θα τους «απορροφήσει» με όρους λογιστικούς και όχι αναπτυξιακούς.

Χωρίς ταχύτερη δικαιοσύνη, αποτελεσματικό κράτος, σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς, και σοβαρά κίνητρα για επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, οι πόροι αυτοί κινδυνεύουν να λειτουργήσουν όπως τόσοι άλλοι στο παρελθόν: ως προσωρινή ανακούφιση, όχι ως διαρθρωτική αλλαγή.

 
Το πραγματικό δίλημμα

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημμα «λιτότητα ή παροχές». Βρίσκεται μπροστά σε ένα βαθύτερο ερώτημα: θέλει να παραμείνει μια οικονομία που απλώς μοιράζει ένα περιορισμένο σύνολο πόρων ή να γίνει μια οικονομία που παράγει νέο πλούτο;

Η απάντηση δεν είναι ιδεολογική. Είναι υπαρξιακή. Χωρίς παραγωγή, δεν υπάρχει αναδιανομή. Χωρίς ανθρώπινο κεφάλαιο, δεν υπάρχει ανάπτυξη. Και χωρίς θεσμούς, καμία πολιτική – δεξιά ή αριστερή – δεν μπορεί να αποδώσει.

Ίσως το μεγαλύτερο ελληνικό στοίχημα δεν είναι να βρούμε ποιος φταίει για το παρελθόν, αλλά να εγκαταλείψουμε οριστικά την αυταπάτη ότι ο πλούτος είναι δεδομένος και όχι αποτέλεσμα συλλογικής δημιουργίας.

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.