Η Ελλάδα των πολύ μικρών και ατομικών επιχειρήσεων — Το παραγωγικό μοντέλο που δεν απογειώνεται
Μια «ακτινογραφία» χωρίς εκπλήξεις, αλλά με ανησυχητικά συμπεράσματα
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τη δημογραφία των επιχειρήσεων του 2023 δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών: η Ελλάδα παραμένει μια χώρα μικρών, συχνά ατομικών, επιχειρήσεων, εγκλωβισμένη σε ένα παραγωγικό μοντέλο που στηρίζεται σε χαμηλή παραγωγικότητα, υψηλή ένταση εργασίας και, πάνω απ’ όλα, στον τουρισμό.
Η περιβόητη «μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο» —καινοτόμο, εξωστρεφές και βιώσιμο— παραμένει περισσότερο σύνθημα παρά πραγματικότητα. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ απλώς επιβεβαιώνουν αυτό που κάθε πολίτης διαισθάνεται: μια οικονομία που κινείται, αλλά δεν προοδεύει.
Οι «γαζέλες» της ανάπτυξης: Εστίαση και καταλύματα
Οι λεγόμενες «επιχειρήσεις-γαζέλες», δηλαδή εκείνες που αναπτύσσονται ραγδαία, είναι σχεδόν αποκλειστικά συνδεδεμένες με τον τουρισμό. Μία στις δύο δραστηριοποιείται στην εστίαση ή στα καταλύματα, ενώ αυτές οι δύο κατηγορίες απασχολούν σχεδόν το 40% των μισθωτών των ταχέως αναπτυσσόμενων εταιρειών.
Το υπόλοιπο κομμάτι των «γαζελών» κατανέμεται με μικρά ποσοστά στο εμπόριο (11%) και σε διοικητικές ή υποστηρικτικές υπηρεσίες (μόλις 5%). Ουσιαστικά, η αιχμή της ελληνικής επιχειρηματικότητας είναι ο καφές, το δωμάτιο και το πιάτο φαγητό.
Η Ελλάδα των αυτοαπασχολούμενων
Το 60% των επιχειρήσεων δεν έχει ούτε έναν υπάλληλο. Από τις 932.549 ενεργές επιχειρήσεις, οι 697.484 είναι ατομικές, ενώ οι 574.264 χωρίς προσωπικό.
Αυτή η εικόνα παραπέμπει σε μια οικονομία αυτοσυντήρησης, όπου η επιχειρηματικότητα λειτουργεί περισσότερο ως ανάγκη επιβίωσης παρά ως δημιουργική πρωτοβουλία.
Οι επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες είναι η «μεγάλη δεξαμενή» των ελεύθερων επαγγελματιών, οι οποίοι πλέον φορολογούνται με τεκμαρτό εισόδημα —ένα μέτρο που ενδέχεται να αποδειχθεί φραγμός για τη βιωσιμότητα χιλιάδων μικρομεσαίων.
Μια οικονομία με μικρά καταστήματα και μεγάλες ανισότητες
Η φιγούρα του μικρομάγαζου εμπόρου εξακολουθεί να δεσπόζει στην οικονομία, όμως η γεωγραφική κατανομή των επιχειρήσεων είναι εξίσου αποκαλυπτική:
- Το 39% των επιχειρήσεων βρίσκεται στην Αττική.
- Το 16% στην Κεντρική Μακεδονία.
- Στις υπόλοιπες περιφέρειες, η επιχειρηματική δραστηριότητα είναι ισχνή και συχνά φθίνουσα.
Η Αττική και το Νότιο Αιγαίο παρουσιάζουν τη μεγαλύτερη «γέννηση» νέων επιχειρήσεων (9,4% και 8,6% αντίστοιχα), ενώ η Δυτική Μακεδονία και η Ανατολική Μακεδονία – Θράκη έχουν τα υψηλότερα ποσοστά «θανάτων» επιχειρήσεων, σχεδόν 5%.
Η περιφερειακή ανισότητα δεν είναι απλώς στατιστικό δεδομένο· είναι αναπτυξιακή παγίδα.
Οικονομολόγοι: «Μοντέλο χαμηλής κλίμακας και παραγωγικότητας»
Ο οικονομολόγος Δημήτρης Λιάκος, πρώην υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, χαρακτηρίζει τη δομή της ελληνικής επιχειρηματικότητας ως «κατακερματισμένη και χαμηλής συλλογικής παραγωγικότητας».
Παρά την ανθεκτικότητα των μικρών επιχειρήσεων στην κρίση, η δυναμική τους είναι περιορισμένη:
«Δεν μπορούν να οδηγήσουν σε μακροχρόνια, σταθερή και βιώσιμη ανάπτυξη ούτε να αυξήσουν ουσιαστικά τα πραγματικά εισοδήματα».
Την ίδια ώρα, η υπερεξάρτηση από τον τουρισμό εγκυμονεί κινδύνους. Όπως σημειώνει ο Λιάκος, δεν είναι κακό να υπάρχει ισχυρός τουρισμός, «κακό είναι να μην υπάρχει τίποτα άλλο».
Από την ατομική επιβίωση στη συλλογική πρόοδο
Η ποσοτική αύξηση των επιχειρήσεων δεν αρκεί. Η ποιοτική τους αναβάθμιση είναι το ζητούμενο: περισσότερες εταιρείες με εξωστρέφεια, καινοτομία και συνεργατικά σχήματα.
Μόνο έτσι η ελληνική οικονομία θα περάσει «από την ατομική επιβίωση στη συλλογική πρόοδο», όπως υπογραμμίζει ο Λιάκος —προσθέτοντας ότι αυτό απαιτεί συνεκτική οικονομική πολιτική, κίνητρα και στρατηγικό σχεδιασμό.
Το «δίλημμα της Café Economy»
Η πρόσφατη μελέτη The Café Economy έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα: η ελληνική οικονομία εξαρτάται υπέρμετρα από τομείς χαμηλής παραγωγικότητας, όπως εστίαση, καταλύματα και real estate.
Αυτοί οι κλάδοι τροφοδοτούν τη ζήτηση και το συνάλλαγμα, αλλά ταυτόχρονα υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα.
Ο οικονομολόγος Βλάσης Μισσός επισημαίνει ότι οι διαφορές με την υπόλοιπη Ευρώπη μπορεί να φαίνονται μικρές, αλλά έχουν «σημαντική επίδραση»:
«Η ελληνική επιχειρηματικότητα παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα υπόδειγμα χαμηλών πτήσεων».
Χρόνια απουσία τραπεζικής χρηματοδότησης
Η εικόνα της επιχειρηματικότητας που αποκαλύπτει η ΕΛΣΤΑΤ —με 6 στις 10 επιχειρήσεις χωρίς προσωπικό και 3 στις 4 να είναι ατομικές— συνδέεται άμεσα με τη χρόνια απουσία τραπεζικής χρηματοδότησης. Οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις λειτουργούν χωρίς πρόσβαση σε κεφάλαιο, με ελάχιστη ρευστότητα και χωρίς εργαλεία ανάπτυξης. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: η έλλειψη πίστης οδηγεί σε στασιμότητα, και η στασιμότητα ενισχύει τη διστακτικότητα των τραπεζών. Έτσι, η Ελλάδα παραμένει χώρα «μικρών πτήσεων» όχι από έλλειψη ταλέντου, αλλά από έλλειψη εμπιστοσύνης και χρηματοδοτικής ανάσας.
Μια οικονομία που δουλεύει σκληρά, αλλά όχι έξυπνα
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δεν περιγράφουν απλώς αριθμούς· περιγράφουν νοοτροπία.
Η Ελλάδα παραμένει μια χώρα όπου η επιχειρηματικότητα είναι υπόθεση επιβίωσης, όχι ανάπτυξης.
Κι όσο η καινοτομία παραμένει ζητούμενο και οι συνεργασίες εξαίρεση, το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο θα συνεχίσει να κινείται «χαμηλά και σταθερά» —όπως ένα αεροσκάφος που πετά με ασφάλεια, αλλά ποτέ δεν μαθαίνει να απογειώνεται.
Συνολική αποτίμηση
- Η Ελλάδα παραμένει χώρα ατομικών και πολύ μικρών επιχειρήσεων.
- Ο τουρισμός λειτουργεί ως κινητήριος μοχλός, αλλά και παγίδα εξάρτησης.
- Οι περιφερειακές ανισότητες παραμένουν έντονες.
- Το παραγωγικό μοντέλο δεν έχει ακόμη κάνει το πέρασμα από την επιβίωση στη βιώσιμη ανάπτυξη
Με πληροφορίες από ρεπορτάζ του in.gr (01/11/2025) και τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
