Πέρα από τον Νεοφιλελευθερισμό: Το κράτος ανάπτυξης

Πρέπει οι Δημοκρατικοί να επιστρέψουν στον νεοφιλελευθερισμό; Το δίλημμα και ο δρόμος προς το κράτος ανάπτυξης

 
Από τον Noah Smith

 
Σε μια περίοδο έντονων οικονομικών προκλήσεων και πολιτικών αναζητήσεων, το ερώτημα αν οι Δημοκρατικοί στις ΗΠΑ θα πρέπει να επιστρέψουν σε νεοφιλελεύθερες πολιτικές είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Ο Noah Smith, στο άρθρο του “Should Democrats go back to neoliberalism?”, υποστηρίζει ότι, σε κάποιο βαθμό, ναι, αλλά τονίζει ότι αυτό που πραγματικά χρειάζονται είναι ένα «κράτος ανάπτυξης». Το άρθρο αναλύει τις τρέχουσες προσεγγίσεις των Δημοκρατικών, ιδιαίτερα όσον αφορά την αντιμετώπιση του πληθωρισμού και των τιμών τροφίμων, και προτείνει μια στρατηγική μετατόπιση προς πιο αποτελεσματικές και ρεαλιστικές λύσεις.

 
Η λανθασμένη στόχευση: Η περίπτωση των Σούπερ Μάρκετ

Ένα κεντρικό σημείο του άρθρου είναι η κριτική στην τάση ορισμένων Δημοκρατικών να στοχοποιούν τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ για την αύξηση των τιμών των τροφίμων. Ο Smith αναφέρεται στην περίπτωση της καθηγήτριας νομικής Zephyr Teachout, η οποία κατηγορεί τα σούπερ μάρκετ για χρήση της αγοραστικής τους δύναμης προς όφελος τους, ζημιώνοντας τους μικρότερους ανταγωνιστές και αυξάνοντας τις τιμές για τους καταναλωτές.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Alex Tabarrok και αναφέρει ο Smith, η επιχειρηματολογία της Teachout είναι αντιφατική. Η ίδια αναφέρει χαμηλότερες τιμές αυγών σε μεγάλες αλυσίδες ως απόδειξη της κακής πρακτικής, ενώ παράλληλα τις κατηγορεί για αύξηση τιμών. Το άρθρο εξηγεί ότι οι μεγάλες αλυσίδες, όπως η Costco και η Walmart, έχουν πολύ μικρά περιθώρια κέρδους (κάτω του 3%), σε αντίθεση με τον μέσο όρο του S&P (12%). Αυτό υποδηλώνει ότι δεν διαθέτουν σημαντική αγοραστική δύναμη για να αυξάνουν τις τιμές κατά βούληση, αλλά μάλλον εξασφαλίζουν καλύτερες συμφωνίες λόγω μαζικών αγορών, κάτι που είναι απολύτως νόμιμο.

 
Γιατί οι Δημοκρατικοί επιμένουν; Η Πολιτική του λαϊκισμού

Ο Smith εικάζει ότι η στόχευση των σούπερ μάρκετ αποτελεί μια προσπάθεια των Δημοκρατικών να εκμεταλλευτούν τη λαϊκή οργή για τον πληθωρισμό, ειδικά στις τιμές των τροφίμων, που είναι βασική ανάγκη και συχνό έξοδο για τους Αμερικανούς. Οι καταναλωτές τείνουν να θυμώνουν με τις εταιρείες που τους χρεώνουν άμεσα, παρά με τους προμηθευτές ή εξωτερικούς παράγοντες όπως οι διαταραχές στην προσφορά.

Ωστόσο, αυτή η στρατηγική έχει δύο σοβαρά προβλήματα:

1. Αναποτελεσματικότητα: Δεδομένου ότι τα σούπερ μάρκετ δεν είναι η πραγματική πηγή των υψηλών τιμών, οι νόμοι κατά της «κερδοσκοπίας» θα αναγκάσουν τις επιχειρήσεις να λειτουργούν με ζημία, οδηγώντας πιθανώς σε κλείσιμο καταστημάτων και αυξάνοντας την συγκέντρωση στον κλάδο σε τοπικό επίπεδο.
2. Απογοήτευση των Ψηφοφόρων: Αν οι Δημοκρατικοί αποτύχουν να μειώσουν τις τιμές των τροφίμων, οι ψηφοφόροι θα νιώσουν προδομένοι. Ο Smith παρομοιάζει αυτή την κατάσταση με την αποτυχία του Donald Trump να μειώσει τις τιμές μέσω της απέλασης μεταναστών, κάτι που μετέτρεψε τον πληθωρισμό από δυνατό σε αδύναμο σημείο για την προεδρία του. Παραδείγματα κρατικών προσπαθειών στη διαχείριση καταστημάτων, όπως το KC Sun Fresh, έχουν αποτύχει παταγωδώς, υπογραμμίζοντας την αδυναμία του κράτους να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε τέτοιους τομείς.

 
Ο πραγματικός ένοχος: Οι δασμοί του Τραμπ

Αντί να στοχοποιούν τα σούπερ μάρκετ, ο Smith προτείνει ότι οι Δημοκρατικοί θα έπρεπε να εστιάσουν στους δασμούς του Trump. Η επιβολή φόρων στα εισαγόμενα προϊόντα αυξάνει τις τιμές για τους καταναλωτές. Μια ανάλυση από το Budget Lab του Yale εκτιμά ότι οι πρόσφατοι δασμοί των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων αυτών από την Κίνα, το Μεξικό και τον Καναδά, θα αυξήσουν τις τιμές των τροφίμων κατά 2,6% συνολικά βραχυπρόθεσμα, με πιο απότομες αυξήσεις σε κατηγορίες όπως τα φρούτα και τα λαχανικά. Αυτό ήδη φαίνεται να συμβαίνει, με τον πληθωρισμό να έχει αυξηθεί τον προηγούμενο μήνα και τις εισαγωγές να παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερες αυξήσεις τιμών.

Ο Smith κρίνει ότι είναι «γελοίο» οι Δημοκρατικοί να δίνουν πάσο σε έναν Ρεπουμπλικανό Πρόεδρο για πολιτικές που πραγματικά αυξάνουν το κόστος ζωής, προκειμένου να εξαπολύσουν μια λαϊκιστική σταυροφορία ενάντια σε σούπερ μάρκετ που δεν ευθύνονται. Ωστόσο, ορισμένοι προοδευτικοί διστάζουν να καταδικάσουν τους δασμούς του Trump, καθώς τους θεωρούν αντι-νεοφιλελεύθερη πολιτική και έχουν αποφασίσει ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι η ρίζα όλων των προβλημάτων της Αμερικής. Ευτυχώς, υπάρχουν σημάδια ότι οι Δημοκρατικοί αρχίζουν να συμφωνούν σε ένα αντι-δασμολογικό μήνυμα.

 
Επιστροφή στον Νεοφιλελευθερισμό; Μερικώς ναι.

Ο Smith υποστηρίζει ότι μια επιστροφή στις οικονομικές προσεγγίσεις της εποχής του Bill Clinton είναι δικαιολογημένη σε ορισμένους τομείς. Αναφέρει:

• Ελεύθερο Εμπόριο: Η ελεύθερη αγορά είναι πυλώνας του νεοφιλελευθερισμού.
• Λιτότητα και Χρέος: Το εθνικό χρέος αυξάνεται ραγδαία, και η «λιτότητα» – αυξήσεις φόρων και περικοπές δαπανών – είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστούν οι αυξανόμενες πληρωμές τόκων που απειλούν τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.
• Απορρύθμιση: Η απορρύθμιση, ειδικά η μεταρρύθμιση κανονισμών όπως ο NEPA που εμποδίζουν την κυβέρνηση, είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη «αφθονίας» για τους Αμερικανούς.

Παραδείγματα από άλλες χώρες, όπως η Αργεντινή του Javier Milei, η Πολωνία και η Σιγκαπούρη, δείχνουν ότι οι πολιτικές προσανατολισμένες στην αγορά μπορούν να οδηγήσουν σε εντυπωσιακά αποτελέσματα στην αύξηση του εισοδήματος και την οικονομική ανάπτυξη.

Από πολιτική άποψη, ο νεοφιλελευθερισμός μπορεί επίσης να έχει νόημα. Ο Trump έχει υιοθετήσει την αντι-νεοφιλελεύθερη θέση, και αυτό δεν του πηγαίνει καλά. Η απλή αντίθεση στις καταστροφικές ιδέες του Trump πιθανώς θα αποφέρει πολιτικά οφέλη στους Δημοκρατικούς βραχυπρόθεσμα. Επιπλέον, ένα νεοφιλελεύθερο κράτος πρόνοιας, επικεντρωμένο σε πράγματα όπως οι πιστώσεις φόρου για παιδιά, είναι πιο αποτελεσματικός τρόπος βοήθειας των φτωχών και της εργατικής τάξης από ένα πολύπλοκο σύστημα επιδοτήσεων και ελέγχων.

 
Πέρα από τον Νεοφιλελευθερισμό: Το κράτος ανάπτυξης

Παρ’ όλα αυτά, ο Smith υπογραμμίζει ότι οι Δημοκρατικοί δεν πρέπει απλώς να αντιγράψουν την οικονομική προσέγγιση του Bill Clinton. Υπάρχουν σημαντικοί λόγοι για τους οποίους απαιτούνται νέες προσεγγίσεις:

• Βιομηχανική Πολιτική: Η χώρα χρειάζεται βιομηχανική πολιτική για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την Κίνα, τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά.
• Κρατική Ικανότητα: Ένα βασικό στοιχείο της ατζέντας της «Αφθονίας» είναι η κρατική ικανότητα – η δυνατότητα της κυβέρνησης να κάνει πράγματα εσωτερικά. Η κυβέρνηση πρέπει να χτίζει υποδομές, ενέργεια και κατοικίες, και η συνεχιζόμενη ανάθεση αυτών των κρίσιμων λειτουργιών σε υπερτιμημένους συμβούλους και αναποτελεσματικούς μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς δεν επαρκεί. Οι ΗΠΑ χρειάζονται μια γραφειοκρατία αρκετά μεγάλη και ικανή για να φέρει εις πέρας έργα που ο ιδιωτικός τομέας δεν θα αναλάβει ή δεν θα αναλάβει αρκετά γρήγορα και σε αρκετά μεγάλη κλίμακα.

 
Ένας νέος οικονομικός δρόμος

Ο Smith καταλήγει ότι οι Δημοκρατικοί πρέπει να στραφούν προς ένα νέο οικονομικό πρόγραμμα που συνδυάζει τον νεοφιλελευθερισμό τύπου Clinton με το είδος του «κράτους ανάπτυξης» που είναι κοινό στην Ανατολική Ασία. Χρειάζονται λιγότερες ιδεολογικές σταυροφορίες και λαϊκιστικές προσεγγίσεις, και περισσότερη ικανότητα και αποτελεσματικότητα. Οι προκλήσεις του σημερινού κόσμου διαφέρουν πολύ από αυτές της δεκαετίας του ’90, απαιτώντας διαφορετικές πολιτικές. Ωστόσο, οι Δημοκρατικοί έχουν απομακρυνθεί πολύ από ό,τι λειτούργησε στο παρελθόν, και η εποχή εκείνη έχει ακόμα πολλά μαθήματα να τους διδάξει.

Συνοψίζοντας, ο Noah Smith προτείνει μια προσέγγιση που αναγνωρίζει την ανάγκη για επιστροφή σε ορισμένες ορθολογικές οικονομικές αρχές, όπως το ελεύθερο εμπόριο και η δημοσιονομική πειθαρχία, ενώ ταυτόχρονα τονίζει την κρίσιμη σημασία της ενίσχυσης της κρατικής ικανότητας για την υλοποίηση μεγάλων έργων και την αποτελεσματική αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων, όπως η ανταγωνιστικότητα με την Κίνα. Αυτή η σύνθεση, ένα «κράτος ανάπτυξης» με νεοφιλελεύθερες πινελιές, αποτελεί, κατά τον Smith, τον πιο ρεαλιστικό και αποτελεσματικό δρόμο για τους Δημοκρατικούς να βελτιώσουν τη ζωή των Αμερικανών.

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.