Παγκόσμια εξάρτηση από το χρέος: Όταν το μέλλον υποθηκεύεται στο παρόν

Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα εισέρχεται σε μια επικίνδυνη φάση ωρίμανσης, όπου το δημόσιο χρέος δεν αποτελεί πλέον απλώς μακροοικονομικό μέγεθος, αλλά συστημικό κίνδυνο. Η ανάλυση του John Mauldin ( mauldineconomics.com ) σκιαγραφεί μια πραγματικότητα στην οποία τα κράτη, ανεπτυγμένα και αναπτυσσόμενα, έχουν εθιστεί στη λογική του «αγόρασε σήμερα, πλήρωσε αύριο» — μόνο που το αύριο πλησιάζει με ανησυχητική ταχύτητα .

 
Χρέος ως πολιτική επιλογή, όχι ως ατύχημα

Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται μια απλή αλλά πολιτικά εκρηκτική αλήθεια: οι κοινωνίες απεχθάνονται τη φορολογία αλλά απαιτούν παροχές. Το χάσμα αυτό γεφυρώνεται επί δεκαετίες με δανεισμό, μεταφέροντας το κόστος σε μελλοντικούς φορολογούμενους. Η πρακτική αυτή λειτούργησε για μεγάλο διάστημα, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ χάρη στο «εξωφρενικό προνόμιο» του δανεισμού στο ίδιο τους το νόμισμα. Όμως, όπως προειδοποιεί ο Mauldin, κανένα καθεστώς χρέους δεν είναι απεριόριστο .

Το μέγεθος είναι αποκαλυπτικό: το παγκόσμιο δημόσιο χρέος αγγίζει τα 97,5 τρισ. δολάρια, με τις ΗΠΑ να αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο. Μαζί με Κίνα και Ιαπωνία συγκεντρώνουν σχεδόν το 60% του συνόλου, γεγονός που καθιστά το πρόβλημα εγγενώς παγκόσμιο και όχι περιφερειακό.

 
Ευρώπη: το δημογραφικό ρήγμα πίσω από τους αριθμούς

Η ανάλυση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην ευρωπαϊκή διάσταση. Χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ελλάδα, η Ισπανία και η Γερμανία εμφανίζουν λόγο χρέους προς ΑΕΠ άνω του 100%. Πίσω από τα νούμερα κρύβεται μια βαθύτερη δομική αιτία: η δημογραφική γήρανση.

Χαμηλές γεννήσεις, αυξημένο προσδόκιμο ζωής και συρρίκνωση του ενεργού εργατικού δυναμικού δημιουργούν εκρηκτικούς δείκτες εξάρτησης. Η Γαλλία λειτουργεί ως χαρακτηριστικό παράδειγμα: οι συντάξεις απορροφούν περίπου το 14% του ΑΕΠ, ενώ οι ηλικιακές δαπάνες υπερβαίνουν το 40% των κρατικών εξόδων. Κι όμως, κάθε απόπειρα μεταρρύθμισης προσκρούει σε πολιτικό αδιέξοδο, καθώς οι ψηφοφόροι αρνούνται να αποδεχθούν απώλεια κεκτημένων .

 
Αναδυόμενες οικονομίες: ο φαύλος κύκλος του «νέου» χρέους

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Mauldin από την Παγκόσμια Τράπεζα, οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος φέρουν πλέον χρέος άνω των 6 τρισ. δολαρίων. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος του, αλλά οι όροι του.

Μετά το τέλος της εποχής των μηδενικών επιτοκίων (2022), μεγάλο μέρος αυτού του χρέους αναχρηματοδοτείται με δυσμενέστερους όρους. Το αποτέλεσμα είναι ένα διευρυνόμενο «χρηματοδοτικό κενό», όπου τα κράτη δανείζονται απλώς για να εξυπηρετούν παλαιότερα δάνεια — μια κρατική εκδοχή του buy now, pay later. Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι τα ταυτόχρονα δημοσιονομικά σοκ σε πολλές χώρες θα μπορούσαν να προκαλέσουν παγκόσμια ύφεση μέσω εμπορίου, αγορών και μεταναστευτικών ροών .

 
Η αμερικανική εξαίρεση που παύει να είναι εξαίρεση

Παρά το ειδικό βάρος του δολαρίου, οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται εκτός κινδύνου. Το δημόσιο χρέος ξεπερνά το 120% του ΑΕΠ, ενώ οι ετήσιες δαπάνες τόκων πλησιάζουν το 1 τρισ. δολάρια, υπερβαίνοντας ακόμη και τον αμυντικό προϋπολογισμό. Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι η πολιτική αδυναμία παρέμβασης.

Η διόγκωση του χρέους υπήρξε διαχρονικά διακομματική. Όπως σημειώνει ο Mauldin, δεν υπάρχει πραγματική κοινωνική πλειοψηφία υπέρ της δημοσιονομικής πειθαρχίας· υπάρχουν μόνο ομάδες που διεκδικούν το δικό τους μερίδιο. Η συνέπεια είναι μια αργή αλλά σταθερή πορεία προς ένα σημείο όπου η αύξηση φόρων, οι περικοπές παροχών και ο νέος δανεισμός θα είναι ταυτόχρονα οικονομικά, πολιτικά και χρηματοπιστωτικά ανέφικτα .

 
Το στρατηγικό διακύβευμα: ένας αναγκαστικός «μεγάλος επανακαθορισμός»

Η κεντρική προειδοποίηση του κειμένου είναι σαφής: οι αποφάσεις δεν θα ληφθούν προληπτικά, αλλά υπό πίεση κρίσης. Ο Mauldin μιλά για έναν αναπόφευκτο «Μεγάλο Επανακαθορισμό», όπου τα κράτη θα αναγκαστούν να επιλέξουν το «λιγότερο κακό» ανάμεσα σε αναδιαρθρώσεις χρέους, πληθωριστική απομείωση, σκληρή λιτότητα ή συνδυασμό όλων.

Η ιδιαιτερότητα της παρούσας συγκυρίας έγκειται στο ότι αυτή η μετάβαση θα συμβεί σε ένα περιβάλλον χαμηλής κοινωνικής συνοχής, αυξημένου λαϊκισμού και περιορισμένης εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Αυτό καθιστά την οικονομική κρίση ταυτόχρονα πολιτική και κοινωνική.

Το παγκόσμιο χρέος δεν είναι πλέον απλώς ένα θέμα διαχείρισης αριθμών, αλλά μια δοκιμασία συλλογικής ωριμότητας. Η ανάλυση του John Mauldin λειτουργεί ως προειδοποιητικό καμπανάκι: όσο περισσότερο αναβάλλονται οι δύσκολες αποφάσεις, τόσο πιο βίαια θα επιβληθούν από τις αγορές και την πραγματικότητα. Το ερώτημα δεν είναι αν έρχεται η κρίση, αλλά πόσο απροετοίμαστους θα μας βρει.

mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.