Περιφερειακή κατάρρευση: Βόρειο Αιγαίο και Ήπειρος σύμβολα της κυβερνητικής αποτυχίας
Η Χίος, η Λέσβος και τα άλλα νησιά του Βορείου Αιγαίου δεν είναι απλώς περιοχές με χαμηλούς μισθούς. Είναι σημάδι της διαδοχικής αποτυχίας της Ελλάδας να προστατέψει τα περιθώρια της. Στοιχεία του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) αποδεικνύουν ότι το Βόρειο Αιγαίο κατέχει την τελευταία θέση (237η από 237 περιφέρειες) στον χάρτη μισθών της ΕΕ-27, ενώ η Ήπειρος κατέχει την προτελευταία (236η).
Αυτό δεν είναι κάτι που συνέβη χτες. Είναι το αποτέλεσμα μιας διαχρονικής κατολίσθησης που αρχίζει πριν από το 2009. Μεταξύ 2009 και 2022, το Βόρειο Αιγαίο υποχώρησε περίπου 35 θέσεις—από τη 202η θέση στη 237η. Μια απόσταση που δεν περνά απαρατήρητη, ιδιαίτερα όταν άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ανέρχονται.
Η εξήγηση: Δεν είναι τύχη, είναι πολιτική
Η περιφερειακή ανισότητα δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι άμεσο αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών.
Πρώτον, η συγκράτηση αποδοχών που επιβλήθηκε από τα μνημόνια. Σε μια περίοδο που η Ευρώπη ανακάμπτει, η Ελλάδα επέλεξε να κρατήσει τους μισθούς σε τεχνητά χαμηλά επίπεδα. Αυτή δεν ήταν αναγκαστική ανάγκη—ήταν μια πολιτική απόφαση που συμφώνησαν οι δανειστές και η ελληνική κυβέρνηση.
Δεύτερον, η ασθενής επενδυτική δραστηριότητα σε τομείς υψηλής παραγωγικότητας στις περιφέρειες. Ενώ η Αττική έλκει επενδύσεις και εταιρείες υψηλής τεχνολογίας, τα νησιά και οι ορεινές περιοχές παραμένουν ακάλυπτες από αναπτυξιακή στήριξη.
Τρίτον, η κεντρικοποίηση των κεφαλαίων προς τη Αττική. Οι δημόσιες επενδύσεις, τα κονδύλια ανάπτυξης, τα κέντρα εξυπηρέτησης—όλα συγκεντρώνονται στη Αθήνα. Η λογική είναι απλή: αν δεν υπάρχουν πόροι, δεν υπάρχει ανάπτυξη.
Ακόμη και η Αττική, η καλύτερα αμειβόμενη περιφέρεια της χώρας, δεν προσεγγίζει τα επίπεδα των μεγάλων μητροπολιτικών κέντρων της Δυτικής Ευρώπης. Αν το κέντρο δεν ανταγωνίζεται, τι ευκαιρίες υπάρχουν για την περιφέρεια;
Η συνέπεια: Η αποσάρθρωση των κοινοτήτων
Όταν ένα μέρος της χώρας δεν προσφέρει ευκαιρίες, τα άτομα φεύγουν. Δεν επιλέγουν να φύγουν επειδή θέλουν—φεύγουν επειδή πρέπει.
Τα νέα παιδιά που σπουδάζουν στο Βόρειο Αιγαίο αναγκάζονται να μετακομίσουν σε μεγαλύτερες πόλεις για σπουδές και δουλειά. Οι επιχειρηματίες δεν ξεκινούν δραστηριότητες επειδή δεν υπάρχουν προοπτικές. Οι οικογένειες διαλύονται—παιδιά στην «εξορία», γονείς μόνοι στο νησί.
Αυτό δεν είναι απλώς ένα “οικονομικό πρόβλημα” που μπορεί να επιλυθεί με κάποια τεχνική ρύθμιση. Είναι αποσάρθρωση της κοινωνικής συνοχής των περιοχών.
Όταν μια περιοχή χάνει τα νέα παιδιά της, χάνει και τη δυναμική της. Χάνει τον αντιπολιτευτικό δυναμισμό που θα μπορούσε να διαμαρτυρηθεί και να ζητήσει αλλαγές. Χάνει και την ελπίδα για το μέλλον.
Τα παράδοξα: Ανάπτυξη που δεν φτάνει
Παράδοξο: η Ελλάδα αναφέρει ότι έχει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια. Αλλά αυτή η ανάπτυξη δεν είναι γεωγραφικά κατανεμημένη—είναι συγκεντρωμένη στη Αττική και ιδίως στη Αθήνα.
Αυτό που λέγεται “ανάπτυξη της χώρας” είναι στην πραγματικότητα ανάπτυξη ενός κέντρου με ταυτόχρονη μείωση της περιφέρειας.
Ακόμη ένα παράδοξο: ενώ η Ελλάδα είναι τμήμα της ΕΕ και έχει πρόσβαση σε διάφορα κονδύλια και προγράμματα ανάπτυξης, οι περιφέρειες παραμένουν πίσω. Το ερώτημα είναι: πού πάνε αυτά τα κονδύλια; Πώς γίνεται ότι δεν φτάνουν στις περιοχές που τα χρειάζονται περισσότερο;
Η πολιτική διάσταση
Αυτό που κάνει αυτό το ζήτημα πολιτικά σημαντικό είναι ότι δεν είναι τεχνικό. Δεν είναι μια ερώτηση για τους βολεμένους πολιτικούς δημοκράτες του καναπέ ή τους κρατικούς σχεδιαστές πολιτικής -αν υπάρχουν και αν ξέρουν που πέφτουν οι περιοχές αυτες. Είναι μια ερώτηση δικαιοσύνης: Ποιος αποφασίζει ποια μέρη της χώρας θα αναπτυχθούν και ποια θα υστερήσουν;
Όταν ο κάτοικος του Βορείου Αιγαίου δει ότι δεν υπάρχουν ευκαιρίες, δεν κατηγορεί το “σύστημα” αφηρημένα. Κατηγορεί τη κυβέρνηση που επιλέγει να μην διαθέτει πόρους στην περιοχή του. Κατηγορεί τη δημόσια πολιτική που αγνοεί τα περιθώρια.
Τι περιμένουν οι περιοχές;
Δεν περιμένουν χαρισματική υπόσχεση. Περιμένουν συγκεκριμένα σχέδια:
- Επενδύσεις σε υποδομές που θα ελκύσουν επιχειρήσεις
- Κονδύλια για τοπική επιχειρηματικότητα
- Φοροαπαλλαγές για νέες επιχειρήσεις σε περιφερειακές περιοχές
- Εκπαίδευση και δεξιότητες που ταιριάζουν στις τοπικές ανάγκες
Αλλά δεν βλέπουν σχέδια. Βλέπουν απαξίωση και μείωση πόρων.
Συμπέρασμα: Η προθεσμία για δράση
Το Βόρειο Αιγαίο δεν θα περιμένει για πολύ ακόμη. Κάθε χρόνο που περνά, άλλα νέα παιδιά φεύγουν. Κάθε χρόνο, η περιοχή απομονώνεται περισσότερο.
Αυτό που αποτελεί τόσο επικίνδυνο είναι ότι όταν μια περιοχή χάνει τη δυναμική της, χάνει και τη δυνατότητά της να διαμαρτυρηθεί αποτελεσματικά. Αν λοιπόν δεν δούμε δράση τώρα—δεν θα δούμε πολλά περισσότερα.
Η κυβέρνηση πρέπει να δημοσιοποιήσει ένα σχέδιο για τις περιφέρειες. Αν όχι από φιλανθρωπία, τότε από πολιτική αναγκαιότητα. Διότι ένα σώμα χωρίς κυκλοφορία στα περιθώριά του δεν είναι υγιές—είναι νεκρό.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
