Κριτική ανάλυση: Όταν η τραπεζική έρευνα αποφεύγει τα δύσκολα ερωτήματα

Μια ανάλυση χωρίς υπεύθυνους και χωρίς αριθμούς

 
Το πρόσφατο δελτίο οικονομικών εξελίξεων της Alpha Bank για τη διαρθρωτική ανεργία και τις πολιτικές απασχόλησης αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της τεχνοκρατικής ρητορικής που κυριαρχεί στην οικονομική ανάλυση στην Ελλάδα: διαγνώσεις χωρίς διαγνώστες, προβλήματα χωρίς υπεύθυνους, και «λύσεις» χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο ή μετρήσιμα αποτελέσματα.

 
Η διαρθρωτική ανεργία ως… φυσικό φαινόμενο

Η ανάλυση ξεκινά με τη διαπίστωση ότι «η Ελλάδα έχει ένα από τα υψηλότερα επίπεδα διαρθρωτικής ανεργίας στην ΕΕ-27 (εκτιμάται σε πάνω από 9% το 2025)». Η διατύπωση είναι αποκαλυπτική: η Ελλάδα «έχει», όπως «έχει» βουνά ή θάλασσα. Ποιος ευθύνεται γι’ αυτό το 9%; Ποιες πολιτικές επιλογές των τελευταίων ετών οδήγησαν σε αυτό το αποτέλεσμα;

Η διαρθρωτική ανεργία δεν είναι μετεωρολογικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων επιλογών:

  • Του μοντέλου οικονομίας χαμηλής προστιθέμενης αξίας που προωθεί συστηματικά η κυβέρνηση, με έμφαση στον τουρισμό, την εστίαση και τις εποχιακές υπηρεσίες
  • Της υποχρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσης και κατάρτισης, που οδηγεί σε χάσμα δεξιοτήτων
  • Της απουσίας βιομηχανικής πολιτικής που θα στήριζε κλάδους υψηλής τεχνολογίας και καινοτομίας
  • Του brain drain που η ανάλυση αναφέρει μεν ως «κληρονομιά της κρίσης», αλλά συνεχίζεται αμείωτο και το 2025

Πού είναι η ανάλυση αυτών των επιλογών; Πού είναι η κριτική στο μοντέλο ανάπτυξης που βασίζεται σε Airbnb και καφετέριες αντί για βιομηχανία και τεχνολογία;

 
Το ποσοστό απασχόλησης: Διαπίστωση χωρίς ευθύνη

Η ανάλυση επισημαίνει σωστά ότι το ποσοστό απασχόλησης στην Ελλάδα (56,4%) υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου (62,1%), ιδίως για γυναίκες και νέους. Όμορφη διαπίστωση. Και μετά;

Ποιος φταίει για αυτή την κατάσταση;

Η ανάλυση σιωπά για:

  • Την απορρύθμιση της αγοράς εργασίας που οδήγησε σε πολλαπλασιασμό των ευέλικτων μορφών απασχόλησης χωρίς αντίστοιχα δικαιώματα
  • Τους μισθούς πείνας που κρατούν χιλιάδες γυναίκες και νέους εκτός αγοράς εργασίας γιατί απλά δεν συμφέρει οικονομικά να εργαστούν
  • Την κατάρρευση των υποδομών κοινωνικής φροντίδας (παιδικοί σταθμοί, ΚΑΠΗ, δομές φροντίδας ηλικιωμένων) που επιβαρύνουν δυσανάλογα τις γυναίκες
  • Την αδυναμία επιβολής του νόμου έναντι της αδήλωτης εργασίας που ευνοεί τους εργοδότες

Αντί για αυτή την ανάλυση, η τράπεζα μας λέει ότι «τα μέτρα που εξαγγέλθηκαν στη ΔΕΘ… κινούνται προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της απασχόλησης». Ποια μέτρα; Οι φοροελαφρύνσεις που ωφελούν κυρίως τα υψηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια;

 
Οι «κατάλληλες πολιτικές»: Ένα Φεστιβάλ αοριστολογίας

Ας εξετάσουμε μία προς μία τις προτάσεις της ανάλυσης:

  1. «Ανάπτυξη δεξιοτήτων με έμφαση στις ψηφιακές, πράσινες και τεχνικές»

Πού είναι οι αριθμοί;

  • Πόσα χρήματα επενδύθηκαν μέχρι τώρα;
  • Πόσοι εκπαιδεύτηκαν;
  • Σε ποιους κλάδους βρήκαν δουλειά;
  • Ποιο ήταν το ποσοστό επιτυχίας;

Η αναφορά στο «Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας» είναι γενικόλογη. Το Ταμείο Ανάκαμψης έχει κριθεί ήδη για την αργή απορρόφηση και την έλλειψη στόχευσης. Πού είναι η κριτική αξιολόγηση;

  1. «Μεταρρύθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης»

Η επαγγελματική εκπαίδευση στην Ελλάδα υποχρηματοδοτείται χρόνια. Τα ΙΕΚ και τα ΕΠΑΛ λειτουργούν με ελλιπή εξοπλισμό, χωρίς επαρκείς συνδέσεις με την παραγωγή, με υποβαθμισμένο προσωπικό. Η ανάλυση δεν αναφέρει:

  • Πόσο κοστίζει μια πραγματική μεταρρύθμιση;
  • Πού θα βρεθούν τα χρήματα;
  • Ποια είναι η χρονική προοπτική;

Αντί για αυτά, γενικόλογες αναφορές σε «διασύνδεση εκπαίδευσης και παραγωγής» – σύνθημα που ακούγεται εδώ και δεκαετίες χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα.

  1. «In-work benefits»

Η πρόταση για άμεση επιδότηση της χαμηλόμισθης απασχόλησης είναι προβληματική για έναν θεμελιώδη λόγο: επιδοτεί τους εργοδότες να πληρώνουν μισθούς πείνας.

Γιατί αντί για επιδότηση χαμηλών μισθών δεν προτείνεται:

  • Αύξηση του κατώτατου μισθού σε βιώσιμα επίπεδα;
  • Ενίσχυση της συλλογικής διαπραγμάτευσης;
  • Αυστηρότεροι έλεγχοι για την αδήλωτη εργασία;

Η αναφορά σε μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Μάρτιος 2025) χωρίς κανένα συγκεκριμένο εύρημα είναι ενδεικτική της επιφανειακότητας.

  1. «Περιορισμός της αδήλωτης εργασίας μέσω… μείωσης του μη μισθολογικού κόστους»

Αυτή η πρόταση είναι ιδεολογικά φορτισμένη και εμπειρικά αβάσιμη. Η αδήλωτη εργασία στην Ελλάδα δεν οφείλεται στο «υψηλό κόστος» αλλά:

  • Στην έλλειψη ελέγχων (πόσοι επιθεωρητές εργασίας υπάρχουν; Πόσες επιχειρήσεις ελέγχονται ετησίως;)
  • Στην ατιμωρησία των εργοδοτών που παραβιάζουν τον νόμο
  • Στην ανυπαρξία κουλτούρας τήρησης της νομιμότητας

Η μείωση ασφαλιστικών εισφορών οδηγεί απλά σε χειροτέρευση των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και υποχρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος.

  1. «Παροχές για φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων»

Επιτέλους, κάτι ουσιαστικό! Αλλά αμέσως μετά, η ανάλυση αναφέρει «ενδεικτικά» το πρόγραμμα «νταντάδες της γειτονιάς» που λειτουργεί «αρχικά σε πιλοτικό επίπεδο σε 62 δήμους».

Πού είναι η αξιολόγηση;

  • Πόσες οικογένειες εξυπηρετήθηκαν;
  • Πόσες γυναίκες μπήκαν στην αγορά εργασίας χάρη σε αυτό;
  • Πότε θα επεκταθεί πανελλαδικά;
  • Ποιο είναι το κόστος μιας πλήρους εφαρμογής;

Αντί για απαντήσεις, γενικές αναφορές χωρίς μετρήσιμα αποτελέσματα.

 
Η καμπύλη Beveridge: Στατιστική χωρίς πολιτική ανάλυση

Η ανάλυση παρουσιάζει την καμπύλη Beveridge, δείχνοντας την εξέλιξη κενών θέσεων και ανεργίας. Η ανάλυση αναφέρει ότι «ενδεχομένως αποτελεί ένδειξη της άμβλυνσης του ζητήματος της διαρθρωτικής ανεργίας».

«Ενδεχομένως»; Είναι ή δεν είναι; Και αν δεν μπορείτε να το πείτε με βεβαιότητα, γιατί το αναφέρετε;

Επιπλέον, η ανάλυση σιωπά για το γεγονός ότι οι κενές θέσεις είναι κυρίως σε κλάδους χαμηλών αμοιβών (τουρισμός, κατασκευές). Οι νέοι με πανεπιστημιακή εκπαίδευση δεν μένουν άνεργοι επειδή δεν θέλουν να εργαστούν στα ξενοδοχεία – μένουν άνεργοι επειδή δεν υπάρχουν θέσεις στην ειδικότητά τους ή οι μισθοί είναι εξευτελιστικά χαμηλοί.

 
Η απουσία πολιτικής βούλησης

Το κεντρικό πρόβλημα της ανάλυσης είναι η απουσία πολιτικού υποκειμένου. Ποιος θα εφαρμόσει αυτές τις πολιτικές; Με ποια κατεύθυνση; Με ποιο όραμα οικονομίας;

Η σημερινή κυβέρνηση έχει ξεκάθαρες προτεραιότητες:

  • Φοροελαφρύνσεις στις επιχειρήσεις και τα υψηλά εισοδήματα
  • Ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων αγαθών
  • Ευελιξία (δηλαδή απορρύθμιση) της αγοράς εργασίας
  • Εξάρτηση από τον τουρισμό και την οικοδομή

Πώς συμβιβάζονται αυτές οι επιλογές με τις «κατάλληλες πολιτικές» που προτείνει η ανάλυση; Η απάντηση είναι: δεν συμβιβάζονται. Και η τράπεζα το γνωρίζει, αλλά προτιμά τη διπλωματική σιωπή.

 
Η ουσία: Μια κριτική στο σύστημα που λείπει

Αυτό που λείπει καταδηλωτικά από την ανάλυση είναι η συστημική κριτική:

Στο Μοντέλο Οικονομίας:

  • Μια οικονομία που βασίζεται στον τουρισμό και τις χαμηλόμισθες υπηρεσίες δεν μπορεί να προσφέρει αξιοπρεπή απασχόληση στους νέους με δευτεροβάθμια ή τριτοβάθμια εκπαίδευση
  • Χρειάζεται βιομηχανική πολιτική, στήριξη καινοτομίας, επενδύσεις σε R&D

Στην Εργασιακή Νομοθεσία:

  • Η «ευελιξία» που προωθείται συστηματικά σημαίνει επισφάλεια για τους εργαζόμενους
  • Χρειάζεται ενίσχυση του θεσμού των συλλογικών συμβάσεων, όχι περαιτέρω αποδυνάμωσή του

Στην Κοινωνική Πολιτική:

  • Οι δημόσιες υπηρεσίες φροντίδας (παιδικοί σταθμοί, ΚΑΠΗ, υγεία) πρέπει να δημόσια χρηματοδοτούνται και να επεκτείνονται, όχι να ιδιωτικοποιούνται
  • Το κοινωνικό κράτος δεν είναι «κόστος» αλλά παραγωγική επένδυση

Στη Φορολογία:

  • Οι φοροελαφρύνσεις πρέπει να στοχεύουν τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, όχι τις επιχειρήσεις και τα υψηλά εισοδήματα
  • Χρειάζεται πραγματική φορολογική δικαιοσύνη, όχι επιπλέον δώρα στους ήδη προνομιούχους

 
Τεχνοκρατία ως ιδεολογία

Η ανάλυση της Alpha Bank αποτελεί τέλειο παράδειγμα της τεχνοκρατικής ιδεολογίας που μεταμφιέζεται ως αντικειμενική επιστήμη. Παρουσιάζει προβλήματα σαν να μην έχουν υπευθύνους, προτείνει λύσεις σαν να μην έχουν πολιτικό κόστος, και γενικολογεί εκεί που χρειάζεται συγκεκριμένη πολιτική επιλογή.

Αυτό που χρειάζεται η ελληνική οικονομία δεν είναι άλλη μία έκθεση με «κατάλληλες πολιτικές» χωρίς ποσοτικοποίηση και ευθύνη. Χρειάζεται:

  1. Ειλικρινή διάγνωση των δομικών προβλημάτων με ονόματα και επώνυμα
  2. Συγκεκριμένα μέτρα με κοστολόγηση, χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμους στόχους
  3. Πολιτική βούληση για αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης
  4. Κοινωνική δικαιοσύνη ως πυρήνα της οικονομικής πολιτικής

Μέχρι να έχουμε αυτά, οι αναλύσεις όπως αυτή της Alpha Bank θα παραμένουν γραφικές ασκήσεις που περιγράφουν το πρόβλημα για να αποφύγουν να το ονομάσουν και προτείνουν «λύσεις» για να μην πουν ποιος πρέπει να τις εφαρμόσει και εναντίον ποιων συμφερόντων.

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.

Κατηγορία

Σχετικά Άρθρα