Μνήμη ως πολιτική: Η στρατηγική σύγκλιση Κύπρου και Πόντου
Η εκδήλωση μνήμης στο ΑΠΘ για τους εθνομάρτυρες Ευαγόρα Παλληκαρίδη και Νίκο Καπετανίδη δεν ήταν απλώς μία πράξη ιστορικής αναφοράς. Ήταν συνειδητά αρχιτεκτονημένο πολιτικό κείμενο με σαφείς γεωπολιτικές συντεταγμένες.
Στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, διαδραματίστηκε χθες, Κυριακή 5 Απριλίου 2026, ένα γεγονός που ξεπερνά τα όρια μιας τελετουργικής εκδήλωσης μνήμης. Η συναυλία με τους μαθητές του Μουσικού Σχολείου Πάφου, αφιερωμένη στους εθνομάρτυρες Ευαγόρα Παλληκαρίδη και Νίκο Καπετανίδη, λειτούργησε ως επιμελώς κατασκευασμένο σύμβολο ελληνικής συνέχειας, άξιο πολιτικής, εκπαιδευτικής και εθνικής σημασίας.
Η αρχιτεκτονική του συμβολισμού
Η επιλογή της σύζευξης δύο εθνομαρτύρων από διαφορετικές εποχές και γεωγραφίες — ο Καπετανίδης εκτελέστηκε στην Αμάσεια το 1921, ο Παλληκαρίδης στη Λευκωσία το 1957 — δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, αποτελεί μία αφηγηματική κατασκευή τριών κόμβων: Πόντος, Κύπρος, Θεσσαλονίκη. Ο Πρύτανης Κυριάκος Αναστασιάδης διατύπωσε αυτή τη σύνθεση με γλαφυρή ακρίβεια αναφερόμενος σε «τρεις γεωγραφίες με μία ψυχή».
Το σχήμα αυτό δεν είναι συναισθηματικό μόνο· είναι πολιτικό. Ενώνει δύο παραδείγματα ελληνικής παρουσίας που αντιμετώπισαν εξωτερικές απειλές — οθωμανική/κεμαλική βία στον Πόντο, βρετανικός αποικιοκρατισμός στην Κύπρο — και τα συνδέει με τη Θεσσαλονίκη ως κέντρο ακαδημαϊκής μνήμης και παιδείας. Το μήνυμα είναι σαφές: η ελληνική ιστορική εμπειρία είναι ενιαία και η Μακεδονία αποτελεί τον φρουρό αυτής της συνέχειας.
–Ευαγόρας Παλληκαρίδης–Εθνομάρτυρας Κύπρου · ΕΟΚΑ
Έφηβος ποιητής και αγωνιστής από την Τσάδα Πάφου. Συνελήφθη μετά από έναν χρόνο στα βουνά, δικάστηκε με πρωτοφανή ταχύτητα, αρνήθηκε κάθε υπεράσπιση. Η τελευταία του δήλωση: «Τίποτα άλλο».
Εκτελέστηκε: 14 Μαρτίου 1957 · Ηλικία: 18 ετών
-Νίκος Καπετανίδης–Εθνομάρτυρας Πόντου · Δημοσιογράφος
Εκδότης και δημοσιογράφος από την Τραπεζούντα. Υπέρμαχος της ελευθερίας του Πόντου απέναντι στο κεμαλικό καθεστώς. Κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία. Τελευταίες λέξεις: «Ζήτω η Ελλάς».
Εκτελέστηκε: 21 Σεπτεμβρίου 1921 · Αμάσεια
Ο Χριστοδουλίδης και η στρατηγική της μνήμης
Η παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη στη Θεσσαλονίκη δεν εξαντλείται σε μία κίνηση τιμής. Ο Πρόεδρος αξιοποίησε το βήμα για να αναδείξει μία σειρά πολιτικών αποφάσεων της κυβέρνησής του που εντάσσονται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής σύσφιξης των δεσμών Ελλάδας–Κύπρου μέσω της κοινής ιστορικής μνήμης.
«Η απελευθέρωση και ο τερματισμός της παράνομης τουρκικής κατοχής αποτελεί την ύψιστή μου προτεραιότητα — είναι το τάμα της ζωής μου.» –Νίκος Χριστοδουλίδης · Πρόεδρος Κυπριακής Δημοκρατίας
Ο Πρόεδρος ανακοίνωσε ή επιβεβαίωσε μία σειρά πρωτοβουλιών: την καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου στα κυπριακά σχολεία, την ανέγερση μνημείου για τη Γενοκτονία στο Παραλίμνι, και την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για τη δημιουργία Κέντρου Ποντιακού Πολιτισμού στη Λευκωσία. Παράλληλα, αναφέρθηκε με ικανοποίηση στην πρόσφατη απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να εορτάζεται ο αγώνας της ΕΟΚΑ στα ελληνικά σχολεία.
Η συνάφεια αυτών των κινήσεων δεν είναι απλώς εκπαιδευτική ή πολιτισμική. Αποτελεί σαφή πολιτικό μήνυμα: Κύπρος και Ελλάδα μοιράζονται κοινές πληγές από κοινούς ιστορικούς εχθρούς. Η Τουρκία — ακόμη και αν δεν κατονομάζεται πάντα ρητά — είναι το υπονοούμενο σε κάθε αναφορά στον Πόντο και στο Κυπριακό.
Στρατηγικές πρωτοβουλίες Χριστοδουλίδη
- 19η Μαΐου— Καθιέρωση Ημέρας Μνήμης Γενοκτονίας Ποντίων σε όλα τα σχολεία Κύπρου
- Μνημείο Παραλιμνίου— Ανέγερση μνημείου αφιερωμένου στη Γενοκτονία του Πόντου
- Κέντρο Ποντιακού Πολιτισμού— Ίδρυση στη Λευκωσία με απόφαση Υπουργικού Συμβουλίου
- ΕΟΚΑ στα ελλαδικά σχολεία— Αναγνώριση του αγώνα με πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης
- Έδρα Κυπριακών Σπουδών— Εγκαίνια στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ (Οκτώβριος 2025)
Το ΑΠΘ ως θεσμικός εγγυητής της ιστορικής μνήμης
Ο Πρύτανης Κυριάκος Αναστασιάδης εκτέλεσε τον ρόλο του θεσμικού εγγυητή της αφήγησης με επιδεξιότητα. Η ομιλία του δεν ήταν απλός χαιρετισμός ευγενείας — ήταν ακαδημαϊκά αρθρωμένη πολιτική θέση. Κάλεσε το Πανεπιστήμιο να λειτουργεί ως «τόπος όπου η ιστορία γίνεται συνείδηση και η μνήμη γίνεται ευθύνη», χρησιμοποιώντας τον Αριστοτέλη ως φιλοσοφική θεμελίωση για την ανδρεία.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η πρόσφατη δημιουργία της πρώτης Έδρας Κυπριακών Σπουδών σε ελληνικό Πανεπιστήμιο — ένα γεγονός που ο ίδιος ο Χριστοδουλίδης είχε παρακολουθήσει στον ίδιο χώρο μόλις έξι μήνες νωρίτερα. Η επανάληψη της σύναξης στο ίδιο μέρος δεν είναι συγκυριακή: θεμελιώνει μία θεσμική σχέση και προηγηθείσα παρακαταθήκη.
Αναλυτική εκτίμηση
Η ακαδημαϊκή νομιμοποίηση που παρέχει το ΑΠΘ στη διπλωματική παρουσία του Κύπριου Προέδρου είναι ζωτική. Ένα ιστορικό πανεπιστήμιο δεν είναι ουδέτερος χώρος — η παρουσία σε αυτό μεταφράζεται σε πανελλήνια και διεθνή ακαδημαϊκή νομιμοποίηση.
Παράλληλα, η επιλογή Θεσσαλονίκης — πόλης με ισχυρή ποντιακή παρουσία — ως τόπου της εκδήλωσης, ενισχύει την πολιτική συνοχή του μηνύματος: η Μακεδονία ως ζωντανή μαρτυρία του ξεριζωμού και της επιβίωσης.
Η αιφνιδιαστική αναφορά: Οι αγνοούμενοι του 1974
Ένα από τα πιο φορτισμένα στοιχεία της εκδήλωσης παρέμεινε εκτός των επίσημων τίτλων: η παρουσία μελών οικογενειών τεσσάρων Ελλήνων — Σαγκαλίδη, Τσιτιρίδη, Χαραλαμπίδη και Κουτρούλη — που έπεσαν στην Κύπρο το 1974 ως αγνοούμενοι για δεκαετίες. Η ταυτοποίηση των οστών τους, που ολοκληρώθηκε μόλις πριν από δύο χρόνια, επέτρεψε την ταφή τους στη γενέθλια γη της Μακεδονίας.
Η παρουσία των οικογενειών αυτών στην αίθουσα του ΑΠΘ δεν ήταν απλώς συγκινητική. Ήταν πολιτικά εύγλωττη: υπενθύμισε ότι ο σύνδεσμος Μακεδονίας–Κύπρου δεν είναι μυθολογικός αλλά έμπρακτος, αιματηρός, ζωντανός. Ο Χριστοδουλίδης τους χαιρέτισε με ρητή αναφορά στην «παντοτινή ευγνωμοσύνη του Κυπριακού Ελληνισμού», μετατρέποντας το μνημείο σε εθνική δέσμευση.
Η γενιά των νέων: Το μακροπρόθεσμο στοίχημα
Και οι δύο ομιλητές αφιέρωσαν σημαντικό μέρος των χαιρετισμών τους στους νέους. Δεν είναι τυχαίο. Ο Παλληκαρίδης ήταν 18 ετών· οι μαθητές του Μουσικού Σχολείου Πάφου που τίμησαν τη μνήμη του είναι ηλικιακά κοντά σε αυτόν. Η επιλογή αυτή λειτουργεί ως διακειμενική γέφυρα — ένας νέος της δεκαετίας του 1950 «συναντά» τους νέους του 2026 μέσω μουσικής.
Ο Πρύτανης Αναστασιάδης έθεσε με σαφήνεια τη θέση του: η μνήμη δεν είναι παθητική αποθήκη του παρελθόντος — είναι «ευθύνη που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά». Ο Χριστοδουλίδης ήταν ακόμη πιο άμεσος, υπογραμμίζοντας ότι «η αρετή και η τόλμη απαιτεί βαθιά γνώση», και ειδικά γνώση της ιστορίας.
«Η ιστορία δεν γράφεται μόνο από μεγάλες προσωπικότητες. Γράφεται και από ανθρώπους που πιστεύουν σε αξίες μεγαλύτερες από τους ίδιους.» –Κυριάκος Αναστασιάδης · Πρύτανης ΑΠΘ
Το πολιτικό στοίχημα είναι προφανές: αν η νέα γενιά ενστερνιστεί αυτή την αφήγηση, οι δεσμοί Ελλάδας–Κύπρου θα ενισχυθούν δημογραφικά. Αυτό εξηγεί γιατί και η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε να εντάξει τον αγώνα της ΕΟΚΑ στα σχολικά προγράμματα — μία απόφαση που ο Χριστοδουλίδης ανέφερε ρητά και με χαρακτηριστική ικανοποίηση.
Τι επιτυγχάνει η εκδήλωση αυτή
Η εκδήλωση στο ΑΠΘ δεν ήταν μεμονωμένη πρωτοβουλία. Εντάσσεται σε μία ευρύτερη δυναμική: τη συστηματική ενίσχυση του αφηγήματος κοινής ελληνικής παθοποιίας — Πόντος, Κύπρος, Μακεδονία — που τροφοδοτεί και νομιμοποιεί συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις στο σήμερα. Ο Χριστοδουλίδης δεν αρκέστηκε σε αναφορές στο παρελθόν: κατέληξε με ρητή αναφορά στο Κυπριακό, αποκαλώντας την απελευθέρωση «τάμα της ζωής του».
Πρέπει να σημειωθεί ότι η σύνδεση εθνομαρτύρων με σύγχρονες πολιτικές αναζητήσεις είναι πάντα αμφίσημη: από τη μία, τιμά νόμιμα πρόσωπα αληθινής θυσίας· από την άλλη, κινδυνεύει να χρησιμοποιήσει τη μνήμη ως μέσο πολιτικής νομιμοποίησης. Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση οι χαιρετισμοί ήταν αρκετά επιδέξιοι: δεν υπήρξε άμεση χειραγώγηση — μόνο σαφής τοποθέτηση αξιών.
Τελικά, αυτό που επιτυγχάνει η εκδήλωση είναι η δημιουργία ενός τριγωνικού δεσμού: ακαδημαϊκή νομιμοποίηση (ΑΠΘ) + πολιτική έκφραση (Πρόεδρος) + καλλιτεχνικός φορέας (Μουσικό Σχολείο Πάφου). Ο συνδυασμός αυτός επιτρέπει στη μνήμη να αποκτήσει πολλαπλές υφές — διανοητική, πολιτική, αισθητική — και κατ’ αυτόν τον τρόπο να διαπεράσει διαφορετικά ακροατήρια ταυτόχρονα.
Κύρια συμπεράσματα
Η εκδήλωση αποτελεί υπόδειγμα «soft diplomacy» εντός κοινού εθνικού χώρου: ενισχύει πολιτικές θέσεις χωρίς να τις επιβάλλει ρητά, αξιοποιεί θεσμικούς χώρους (πανεπιστήμιο) για πολιτικούς σκοπούς, και επικοινωνεί συναισθηματικά μέσω μουσικής και ποίησης.
Ο ρόλος της Θεσσαλονίκης — πόλης με ισχυρή ποντιακή κοινότητα — είναι κεντρικός για τη νομιμοποίηση της αφήγησης στα μάτια μιας διευρυμένης ελληνικής κοινής γνώμης. Δεν είναι τυχαία επιλογή τόπου.
Η αναφορά στους αγνοούμενους του 1974 προσθέτει μία τρίτη διάσταση: δεν πρόκειται μόνο για ιστορία, αλλά για ανοιχτές πληγές που δεν έχουν ακόμη κλείσει, και για ανεκπλήρωτα χρέη — πολιτικά και ηθικά.
Η εκδήλωση «Στα βήματα των Ηρώων» διοργανώθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Γενικό Προξενείο της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη και το Σωματείο Δράσης «Νίκος Καπετανίδης», με τη στήριξη της Κυπριακής Εστίας Βορείου Ελλάδος και της Ένωσης Κυπρίων Βόρειας Ελλάδας. Η παρουσία κορυφαίων θεσμών, κυβερνητικών εκπροσώπων και της νεολαίας σε έναν χώρο ήταν από μόνη της το κυριότερο μήνυμα.
Χορηγός επικοινωνίας ήταν το PONTOS TV
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
