Παραγωγικότητα χωρίς υπεκφυγές: το μήνυμα του ΣΕΒ προς την κυβέρνηση είναι ότι «το μοντέλο τελείωσε»
Η νέα μελέτη ΙΟΒΕ–ΣΕΒ για την παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας δεν αποτελεί απλώς μια τεχνοκρατική αποτύπωση δεικτών. Είναι, στην πραγματικότητα, μια πολιτική παρέμβαση υψηλής έντασης προς την κυβέρνηση και ταυτόχρονα μια δημόσια παραδοχή του ελληνικού επιχειρηματικού κόσμου ότι το μεταμνημονιακό μοντέλο ανάπτυξης έχει αρχίσει να εξαντλεί τα όριά του.
Ο πυρήνας του μηνύματος είναι σκληρός και απολύτως καθαρός: η Ελλάδα αναπτύσσεται, αλλά δεν γίνεται ουσιαστικά πιο παραγωγική. Και χωρίς παραγωγικότητα, δεν μπορεί να υπάρξει ούτε βιώσιμη αύξηση μισθών, ούτε πραγματική σύγκλιση με την Ευρώπη.
Το σημαντικότερο στοιχείο της μελέτης δεν είναι μόνο οι αριθμοί. Είναι ότι ο ΣΕΒ επιλέγει να μετατρέψει την παραγωγικότητα σε «εθνικό στόχο» και «συλλογική ευθύνη», αποφεύγοντας συνειδητά τη σύγκρουση με την κοινωνία και μεταφέροντας το βάρος τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στην Πολιτεία.
Η πιο αποκαλυπτική φράση της έκθεσης
Η φράση που συμπυκνώνει όλο το στρατηγικό βάθος της παρέμβασης είναι ίσως η εξής:
«Η παραγωγικότητα της εργασίας το 2024 παραμένει περίπου στο επίπεδο του 2000».
Δηλαδή, μετά από:
- είσοδο στο ευρώ,
- Ολυμπιακούς Αγώνες,
- χρηματοπιστωτική φούσκα,
- μνημόνια,
- δεκαετή ύφεση,
- Ταμείο Ανάκαμψης,
- ψηφιακό μετασχηματισμό,
- ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης μετά την πανδημία,
η ελληνική οικονομία παράγει ανά εργαζόμενο σχεδόν ό,τι παρήγαγε πριν από 24 χρόνια.
Αυτό είναι ιστορικά εξαιρετικά βαρύ εύρημα.
Και γίνεται ακόμη πιο σκληρό όταν συγκρίνεται με την Ευρώπη: η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις στο 54% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ενώ ανά ώρα εργασίας μόλις στο 43%.
Με απλά λόγια, οι Έλληνες εργάζονται πολλές ώρες, αλλά η οικονομία παράγει μικρή προστιθέμενη αξία.
Αυτό ανατρέπει και ένα παλιό πολιτικό αφήγημα: ότι το πρόβλημα της Ελλάδας είναι κυρίως η «τεμπελιά» ή η χαμηλή προσπάθεια των εργαζομένων. Η ίδια η μελέτη και ο ΣΕΒ απορρίπτουν ρητά αυτή τη λογική. Ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος δηλώνει ξεκάθαρα ότι «για τη χαμηλή παραγωγικότητα δεν ευθύνονται οι εργαζόμενοι».
Αυτό έχει πολιτική σημασία.
Το πραγματικό μήνυμα προς την κυβέρνηση
Η μελέτη λειτουργεί ουσιαστικά ως προειδοποίηση προς την κυβέρνηση ότι το success story της ανάπτυξης έχει δομικό κενό.
Το ΙΟΒΕ και ο ΣΕΒ λένε ευθέως ότι η ανάπτυξη των τελευταίων ετών δεν στηρίχθηκε στην παραγωγικότητα αλλά κυρίως:
- στη μείωση της ανεργίας,
- στην αύξηση της απασχόλησης,
- στην επιστροφή ανθρώπων στην αγορά εργασίας.
Αυτό όμως έχει φυσικό όριο.
Η μελέτη συνδέει άμεσα:
- τη δημογραφική κρίση,
- τη γήρανση του πληθυσμού,
- τη συρρίκνωση διαθέσιμου εργατικού δυναμικού,
- και την εξάντληση του «εύκολου» κύκλου ανάπτυξης μέσω απασχόλησης.
Εδώ βρίσκεται η πιο ουσιαστική πολιτική διάσταση κυβέρνησης–ΣΕΒ.
Η κυβέρνηση προβάλλει:
- υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης,
- επενδυτική βαθμίδα,
- ιστορική μείωση ανεργίας,
- αύξηση επενδύσεων.
Ο ΣΕΒ απαντά έμμεσα:
«Ναι, αλλά αυτό δεν αρκεί πλέον».
Πρόκειται για μια σαφή μετατόπιση της επιχειρηματικής ατζέντας:
από τη μακροοικονομική σταθερότητα στη δομική ανασυγκρότηση της παραγωγής.
Η ελληνική οικονομία των μικρών μεγεθών
Η μελέτη αγγίζει ένα από τα πιο ευαίσθητα ελληνικά ταμπού: το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά:
- Πολύ μικρές επιχειρήσεις: €14.000 παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο.
- Μεγάλες επιχειρήσεις: €72.000 ανά εργαζόμενο.
Και ακόμη πιο σημαντικό:
οι μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις πλησιάζουν αρκετά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ οι πολύ μικρές καταρρέουν συγκριτικά.
Η μελέτη ουσιαστικά λέει ότι:
το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο παραμένει υπερβολικά κατακερματισμένο, χαμηλής κεφαλαιακής έντασης και τεχνολογικά αδύναμο.
Πίσω από τις τεχνικές διατυπώσεις περί:
- συγχωνεύσεων,
- συνεργασιών,
- αύξησης μεγέθους επιχειρήσεων,
κρύβεται μια βαθύτερη αλήθεια:
Η ελληνική οικονομία παραμένει οικονομία πολύ μικρών μονάδων που δυσκολεύονται:
- να επενδύσουν,
- να καινοτομήσουν,
- να εξάγουν,
- να υιοθετήσουν AI και αυτοματοποίηση,
- να δημιουργήσουν οικονομίες κλίμακας.
Και αυτό συγκρούεται ευθέως με τη νέα εποχή διεθνούς ανταγωνισμού.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο: ο ΣΕΒ αλλάζει αφήγημα
Ίσως το πιο πολιτικά ενδιαφέρον σημείο είναι ότι ο ΣΕΒ δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως εκπρόσωπος φορολογικών ή ρυθμιστικών αιτημάτων.
Η ρητορική του είναι πλέον σχεδόν «εθνικο-αναπτυξιακή».
Μιλά για:
- δεξιότητες,
- εκπαίδευση,
- ψηφιακές υποδομές,
- προσέλκυση εξειδικευμένων εργαζομένων,
- τεχνολογικά οικοσυστήματα,
- παραγωγικό μετασχηματισμό.
Αυτό σημαίνει ότι ο ελληνικός επιχειρηματικός κόσμος αντιλαμβάνεται πως:
η εποχή των φθηνών υπηρεσιών, της κατανάλωσης και του τουρισμού ως μοναδικών μοχλών ανάπτυξης δεν επαρκεί για να διατηρήσει εισοδήματα ευρωπαϊκού επιπέδου.
Και εδώ προκύπτει η μεγαλύτερη αντίφαση της ελληνικής οικονομίας:
Οι δύο μεγαλύτεροι εργοδότες της χώρας — εμπόριο και τουρισμός/εστίαση — είναι ταυτόχρονα από τους χαμηλότερης παραγωγικότητας κλάδους.
Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική οικονομία δημιουργεί πολλές θέσεις εργασίας, αλλά σχετικά χαμηλής προστιθέμενης αξίας.
Είναι ένα μοντέλο που:
- μειώνει ανεργία,
- αλλά δυσκολεύεται να αυξήσει θεαματικά μισθούς.
Το data-driven συμπέρασμα που αλλάζει τη συζήτηση
Αν κάποιος συμπύκνωνε όλη τη μελέτη σε μία πρόταση, θα ήταν η εξής:
Η Ελλάδα έχει πλέον πρόβλημα «ποιότητας ανάπτυξης», όχι απλώς ρυθμού ανάπτυξης.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι:
- το ΑΕΠ αυξήθηκε 22% από το 2000,
- αλλά η αύξηση προήλθε κυρίως από περισσότερους εργαζόμενους και όχι από αποδοτικότερη οικονομία.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Διότι χωρίς παραγωγικότητα:
- οι μισθολογικές αυξήσεις παράγουν πληθωριστική πίεση,
- η ανταγωνιστικότητα διαβρώνεται,
- οι επιχειρήσεις πιέζονται,
- και το αναπτυξιακό μοντέλο χάνει αντοχές.
Η μελέτη ουσιαστικά λέει ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο ιστορικό σταυροδρόμι:
ή θα περάσει σε οικονομία επενδύσεων, τεχνολογίας και μεγαλύτερων παραγωγικών σχημάτων,
ή θα παγιδευτεί σε μια μόνιμη «μεσαία ταχύτητα» ανάπτυξης.
Η μεγάλη εικόνα που πιθανόν υποτιμάται
Υπάρχει όμως μία ακόμη διάσταση που διακρίνεται πίσω από τις γραμμές της μελέτης και πιθανόν υποτιμάτε:
Η συζήτηση για την παραγωγικότητα είναι στην πραγματικότητα συζήτηση για τη νέα κοινωνική ισορροπία της χώρας.
Διότι η αύξηση παραγωγικότητας προϋποθέτει:
- συγκέντρωση κεφαλαίου,
- μεγαλύτερες επιχειρήσεις,
- αυτοματοποίηση,
- AI,
- συγχωνεύσεις,
- ψηφιοποίηση,
- λιγότερη εξάρτηση από χαμηλής εξειδίκευσης εργασία.
Αυτό όμως μπορεί να αναδιατάξει ολόκληρη τη δομή της ελληνικής μεσαίας τάξης, η οποία ιστορικά στηρίχθηκε στις μικρές επιχειρήσεις και την αυτοαπασχόληση.
Με άλλα λόγια:
η πραγματική σύγκρουση που έρχεται δεν θα είναι μόνο «κυβέρνηση–ΣΕΒ» για τις μεταρρυθμίσεις.
Θα είναι η σύγκρουση ανάμεσα:
- στο παραδοσιακό ελληνικό μοντέλο μικρής επιχειρηματικότητας
και - στο νέο μοντέλο παραγωγικής συγκέντρωσης και τεχνολογικής κλίμακας που απαιτεί η διεθνής οικονομία.
Και αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη πολιτική συζήτηση της επόμενης δεκαετίας.
Η σύνοψη της μελέτης είναι διαθέσιμη εδώ
Σύνθεση & Παρουσίαση δεδομένων: Artificial Intelligence
Επιμέλεια, προσαρμογή & έλεγχος δεδομένων: Παναγιώτης Τσακιρίδης
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
