Ευρωπαϊκή αυτονομία υπό πίεση: Οι νέες γεωπολιτικές προκλήσεις και η θέση της Ελλάδας

Στρατηγική αυτονομία, ενεργειακή ασφάλεια και η κρίση στη Μέση Ανατολή στο επίκεντρο του Συνεδρίου «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας»

 
Σε μια κρίσιμη συγκυρία για τον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη, η Ευρώπη καλείται να ορίσει εκ νέου τη στρατηγική της ταυτότητα. Το ετήσιο Συνέδριο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας», που διοργάνωσε ο Κύκλος Ιδεών σε συνεργασία με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ανέδειξε με τρόπο διαυγή τις βαθύτερες ρωγμές στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα: από την ενεργειακή εξάρτηση και την αμυντική αδυναμία, έως τη θεσμική ακινησία και την αβεβαιότητα που φέρνει η αναταραχή στη Μέση Ανατολή.

 
Η Στρατηγική Αυτονομία: Μύθος ή Εφικτός Στόχος;

Το κεντρικό ζήτημα που διαπερνά κάθε πτυχή της συζήτησης είναι η λεγόμενη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρωπαϊκής Ένωσης — η ικανότητά της, δηλαδή, να δρα αποφασιστικά στη διεθνή σκηνή χωρίς να εξαρτάται από εξωτερικές ισορροπίες ισχύος. Ο καθηγητής και ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης διατύπωσε το ζήτημα με οξύτητα: η Ευρώπη δεν διδάχτηκε τα αναγκαία μαθήματα από τον Φεβρουάριο του 2022.

Για τον Μανιάτη, η ενεργειακή ανεξαρτησία αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο κάθε πραγματικής στρατηγικής αυτονομίας: «Τα ανανεώσιμα είναι η μοναδική επιλογή μιας Ευρώπης που δεν έχει άφθονους ορυκτούς πόρους», τόνισε. Παράλληλα, επεσήμανε ότι η άμυνα της ηπείρου υπερβαίνει κατά πολύ τον παραδοσιακό στρατιωτικό εξοπλισμό, ενσωματώνοντας κρίσιμες υποδομές: κυβερνοασφάλεια, λιμάνια, σιδηρόδρομοι, οδικά δίκτυα και διαστημική τεχνολογία.

Ωστόσο, ο πρώην υπουργός Πάνος Μπεγλίτης αντέτεινε μια πιο σκεπτικιστική ανάγνωση της πραγματικότητας. Κατά την εκτίμησή του, η στρατηγική αυτονομία «παραμένει σε μεγάλο βαθμό ρητορικό σχήμα», καθώς η ΕΕ αδυνατεί να αντιμετωπίσει τον πυρήνα του προβλήματος: τον κανόνα της ομοφωνίας στις αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. «Δεν υπάρχει στρατηγική αυτονομία χωρίς να επανεξετάσουμε το ζήτημα της ομοφωνίας στην κατεύθυνση της ειδικής πλειοψηφίας», πρότεινε με έμφαση.

Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος υπό το πρίσμα των αμυντικών δαπανών. Ο Μπεγλίτης ήταν σαφής: «τα λεφτά δεν λείπουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση», αλλά το κρίσιμο ζητούμενο είναι η μετατροπή τους σε πραγματικές οικονομίες κλίμακας και αποτρεπτική ισχύ — κάτι που προϋποθέτει θεσμική μεταρρύθμιση, όχι απλώς αύξηση κονδυλίων.

 
Από την Αβεβαιότητα στην Ανακατανομή Ισχύος: Η Μακρά Ματιά

Η καθηγήτρια Κωνσταντίνα Μπότσιου εισήγαγε μια ουσιαστική διάκριση που ανοίγει αναλυτικούς ορίζοντες: δεν βρισκόμαστε απλώς σε μια φάση βραχυπρόθεσμης αβεβαιότητας, αλλά σε μια βαθύτερη μεσοπρόθεσμη ανακατανομή ισχύος μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Η διαπίστωση αυτή αλλάζει ριζικά το πλαίσιο ανάλυσης και τις στρατηγικές επιλογές.

Για την Ελλάδα ειδικότερα, η Μπότσιου διατύπωσε μια προειδοποίηση που αξίζει ιδιαίτερης προσοχής: «Το διεθνές δίκαιο είναι παρακολουθηματικό. Γι’ αυτό δεν μας φτάνει η στρατηγική του διεθνούς δικαίου σαν Ελλάδα». Με άλλα λόγια, σε έναν κόσμο όπου τα τετελεσμένα επί εδάφους μπορούν να προηγηθούν των νομικών τεκμηριώσεων, μια στρατηγική που στηρίζεται αποκλειστικά στους κανόνες του διεθνούς δικαίου ενέχει σοβαρά κενά.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η επισήμανσή της για το δημογραφικό ζήτημα, το οποίο χαρακτήρισε ως «το μεγαλύτερο πρόβλημα ασφαλείας» της χώρας — μια ανάγνωση που συνδυάζει την παραδοσιακή γεωπολιτική ανάλυση με τις ευρύτερες κοινωνικές δυναμικές.

 
Διεθνές Δίκαιο και Πολυμερής Συνεργασία: Η Αντι-αφήγηση

Σε αντίθεση με τις πεσιμιστικές αναλύσεις περί κατάρρευσης της διεθνούς τάξης, ο ομότιμος καθηγητής Στέλιος Περράκης επεσήμανε ότι η πολυμερής συνεργασία «λειτουργεί κανονικά». Αναφερόμενος στη δραστηριότητα του Διεθνούς Δικαστηρίου, σημείωσε ότι «ποτέ άλλοτε δεν είχε τέτοιο πινάκιο» — γεγονός που δείχνει αυξημένη προσφυγή στη διεθνή νομιμότητα, όχι υποχώρησή της.

Η οπτική αυτή εισάγει μια σημαντική αναλυτική θέση: το πρόβλημα δεν έγκειται στην απουσία κανόνων ή θεσμών, αλλά στην έλλειψη πολιτικής βούλησης για την εφαρμογή τους. Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, διότι υποδεικνύει ότι η λύση δεν αναζητείται σε νέες διεθνείς αρχιτεκτονικές, αλλά στην ενίσχυση της πολιτικής ευθύνης των κρατών.

 
Μέση Ανατολή: Η Νέα Γεωπολιτική Πραγματικότητα και οι Συνέπειές της

Ο Κωνσταντίνος Φίλης, εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων του Παντείου, ανέλαβε να χαρτογραφήσει τις συνέπειες της κρίσης στη Μέση Ανατολή, εστιάζοντας στο ρόλο των ΗΠΑ. Η αμερικανική ηγεσία χαρακτηρίστηκε «βαθιά προβληματική», ενώ διαπιστώθηκε έντονη υποχώρηση της εμπιστοσύνης προς τους διεθνείς θεσμούς και την πολυμερή διπλωματία.

Η κεντρική γεωπολιτική μετατόπιση που επεσήμανε ο Φίλης είναι αποφασιστική: οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζονται πλέον από τις χώρες της Μέσης Ανατολής ως αξιόπιστος εγγυητής ασφάλειας. Αυτό σημαίνει ότι νέες περιφερειακές συμμαχίες ανασχηματίζονται υπό συνθήκες αβεβαιότητας — και η Ελλάδα πρέπει να τις διαβάσει έγκαιρα και να προσαρμόσει τη στρατηγική της ανάλογα.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική ήταν η αναφορά στις ελληνοϊσραηλινές σχέσεις. Ο Φίλης αναγνώρισε τον στρατηγικό χαρακτήρα της συμμαχίας και ότι «πρέπει να διατηρηθεί», ωστόσο τόνισε ότι υπάρχουν πλέον «πολλά αλλά και πολλοί αστερίσκοι». Η διπλή αυτή φράση — με τους «αστερίσκους» να συμβολίζουν τόσο πολιτικές επιφυλάξεις όσο και προσωπικές αντιρρήσεις — αποτυπώνει με συμπύκνωση την αμφιταλάντευση που βιώνει η ελληνική διπλωματία.

 
Οι Τάσεις που Αναδύονται

Συνολικά, η συζήτηση αναδεικνύει τρεις μεγάλες τάσεις που θα καθορίσουν τον ευρωπαϊκό και ελληνικό στρατηγικό σχεδιασμό στα επόμενα χρόνια:

Πρώτον, η ένταση μεταξύ ρητορικής και πράξης στην ευρωπαϊκή στρατηγική.

Η ΕΕ διαθέτει τους πόρους για στρατηγική αυτονομία, αλλά αδυνατεί να τους μετασχηματίσει σε πραγματική ισχύ λόγω εσωτερικών θεσμικών εμποδίων. Η μεταρρύθμιση του κανόνα ομοφωνίας αποτελεί προϋπόθεση, όχι επιλογή.

Δεύτερον, η μετατόπιση από τη μονοπολική σε μια πιο πολυπολική και ρευστή διεθνή τάξη.

Το κενό αξιοπιστίας που αφήνουν οι ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή δεν θα καλυφθεί από έναν μοναδικό διάδοχο ηγεμόνα, αλλά από ένα σύνολο περιφερειακών ισορροπιών και ανταγωνιστικών συμμαχιών — με ό,τι αυτό συνεπάγεται για χώρες όπως η Ελλάδα.

Τρίτον, η επείγουσα ανάγκη για μια ολοκληρωμένη ελληνική στρατηγική.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να εφησυχάζει στη νομικιστική προστασία διεθνών συνθηκών. Χρειάζεται συνδυασμό αμυντικής θωράκισης, ενεργειακής ανεξαρτησίας, δημογραφικής πολιτικής και δυναμικής εξωτερικής διπλωματίας που να ανταποκρίνεται στις νέες περιφερειακές πραγματικότητες.

Σύνθεση & Παρουσίαση δεδομένων: Artificial Intelligence

 Επιμέλεια & έλεγχος δεδομένων: Παναγιώτης Τσακιρίδης

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.