Το λεξιλόγιο της εξουσίας: όταν η νομιμοποίηση φθείρεται, τι απομένει;
Μέθοδοι επιβίωσης στην εξουσία, ένα ρεπερτόριο μη λογοδοσίας και η κόπωση μιας Βουλής σε διαρκή αντιπαράθεση.
Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή κάθε κυβέρνησης όπου η φθορά δεν μετριέται πια σε ποσοστά δημοσκοπήσεων, αλλά σε κάτι πιο δυσδιάκριτο: στον τρόπο που μιλάει, στο πόσο σφιχτά κρατά τους κανόνες του παιχνιδιού, στο αν ακόμα νιώθει την ανάγκη να εξηγηθεί ή αν έχει αποφασίσει ότι δεν οφείλει πλέον εξηγήσεις. Η τραγωδία της Βάγιας Νέστορα, μητέρας της πολιτεύτριας της Νέας Δημοκρατίας Αφροδίτης Νέστορα, και η οξύτατη αντιπαράθεση που ακολούθησε —με την αντιπολίτευση να μιλά για εργαλειοποίηση θανάτου με εντολή Μαξίμου, και την κυβέρνηση να επικαλείται μηδενική ανοχή στη βία— δεν είναι απλά ένα ακόμη πολιτικό επεισόδιο. Είναι ευκαιρία να δούμε καθαρότερα πώς λειτουργεί η εξουσία όταν αισθάνεται πολιορκημένη.
ΤΟ ΡΕΠΕΡΤΌΡΙΟ ΤΟΥ «ΔΕΝ ΓΝΏΡΙΖΑ»
Υπάρχει μια φράση που έχει ακολουθήσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη σε περισσότερα από ένα μεγάλα επεισόδια λογοδοσίας: το «δεν ήξερα», το «δεν είχα ενημέρωση». Στα Τέμπη, στην υπόθεση των υποκλοπών, στο σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, το σχήμα επανέρχεται με μηχανική συνέπεια: η ευθύνη μετατίθεται πάντα σε ένα επίπεδο κάτω, σε έναν υφιστάμενο, σε μια υπηρεσία, σε ένα σύστημα που «λειτουργούσε ήδη έτσι».
Δεν είναι απαραίτητα ψέμα με τη στενή έννοια — είναι κάτι πιο έντεχνο: μια οργανωμένη απόσταση από τη γνώση, που επιτρέπει στον ηγέτη να παραμένει τυπικά καθαρός ενώ το σύστημα γύρω του λερώνεται. Στη διεθνή πολιτική επιστήμη αυτό έχει όνομα — «plausible deniability», αξιόπιστη αρνησιδικία — και δεν είναι εφεύρεση κάποιου συγκεκριμένου πολιτικού. Είναι εργαλείο τόσο παλιό όσο η ίδια η ιεραρχία: όσο πιο ψηλά βρίσκεται κανείς, τόσο πιο πολύτιμη γίνεται η άγνοια ως άλλοθι.
Η ΦΘΑΡΜΕΝΗ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΝΑΘΕΣΗΣ
Ένα δεύτερο πρότυπο που επανέρχεται είναι η χρήση προθύμων στελεχών για τη «βρώμικη δουλειά» — η σκληρή αντιπαράθεση, η προσωπική επίθεση, η πόλωση ανατίθενται σε δεύτερα και τρίτα πρόσωπα, ενώ ο ίδιος ο πρωθυπουργός διατηρεί δημόσια ένα ύφος στοχαστικού, μετρημένου ηγέτη. Είναι πρακτική γνωστή σε κάθε σύστημα εξουσίας: ο ηγέτης δεν χρειάζεται να λερώσει προσωπικά τα χέρια του όσο υπάρχουν άλλοι πρόθυμοι να το κάνουν στο όνομά του.
Δεν είναι, όπως ίσως υποθέτει κανείς, τεχνική που διδάσκεται σε κάποιο συγκεκριμένο κολέγιο εξουσίας — είναι κάτι πιο διαχεόμενο, μια νοοτροπία που καλλιεργείται σε κάθε περιβάλλον όπου η επιβίωση προηγείται της αρχής, από την Ουάσιγκτον έως την Αθήνα, ανεξαρτήτως ιδεολογικής ταμπέλας.
Η ΚΟΠΩΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΩΣ ΣΥΜΠΤΩΜΑ
Το τελευταίο κύμα κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης —με βουλευτές της αντιπολίτευσης να κατηγορούν κυβερνητικά στελέχη για «τοξική ρητορική» και την κυβέρνηση να απαντά με αιχμές περί «όπλισης χεριού»— δείχνει κάτι πέρα από τη συγκεκριμένη στιγμή: μια Βουλή όπου ο διάλογος έχει μετατραπεί σε αμοιβαία κατηγορία, και όπου η ίδια η γλώσσα της πολιτικής ευθύνης χρησιμοποιείται πλέον ως όπλο και από τις δύο πλευρές.
Όταν και η κυβέρνηση και η αντιπολίτευση κατηγορούν η μία την άλλη για εργαλειοποίηση τραγωδίας, το θύμα δεν είναι μόνο η συγκεκριμένη οικογένεια που πενθεί — είναι η ίδια η δυνατότητα του θεσμού να λειτουργήσει ως χώρος επίλυσης και όχι όξυνσης.
ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΑΔΙΣΤΑΚΤΟ ΟΣΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ;
Το ερώτημα είναι εύλογο, αλλά μάλλον λάθος διατυπωμένο. Δεν χρειάζεται κανείς να είναι εξαιρετικά αδίστακτος για να φτάσει ψηλά χρησιμοποιώντας φθαρμένες τεχνικές πολιτικής επιβίωσης — αρκεί να λειτουργεί μέσα σε ένα σύστημα που τις ανταμείβει συστηματικά, ενώ τιμωρεί την ειλικρίνεια ως αδυναμία. Το ζητούμενο δεν είναι τόσο «πόσο αδίστακτος είναι ο άνθρωπος», όσο «πόσο ανθεκτικό είναι το σύστημα λογοδοσίας που θα έπρεπε να τον εμποδίζει». Και εκεί, η απάντηση για την ελληνική πολιτική σκηνή είναι λιγότερο κολακευτική απ’ όσο θα ήθελε κανείς.
Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑ
Δίκαιο είναι να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την ανάγνωση: επικαλείται μηδενική ανοχή στη βία, εκφράζει συλλυπητήρια, και αντιστρέφει την κατηγορία λέγοντας ότι είναι η ίδια η αντιπολίτευση που πολιτικοποιεί μια ανθρώπινη απώλεια. Σε μια στιγμή τόσο πολωμένη όσο η σημερινή, και οι δύο αφηγήσεις εξυπηρετούν προεκλογικό σκοπό — και ο αναγνώστης οφείλει να το έχει αυτό υπόψη πριν υιοθετήσει είτε τη μία είτε την άλλη εξήγηση.
#LensMyWayPress · Η ΠΑΡΑΠΛΕΥΡΗ ΣΚΕΨΗ
Ίσως το πιο ανεξερεύνητο ερώτημα δεν είναι γιατί ο πρωθυπουργός αντιδρά έτσι, αλλά γιατί το εκλογικό σώμα συνεχίζει να ανταμείβει —ή έστω να ανέχεται— αυτό το ρεπερτόριο, σε κάθε κύκλο. Η αδιαφορία ή η κόπωση του πολίτη είναι εξίσου μέρος της εξίσωσης με την αδιαφορία του πολιτικού.
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει
