Σαμαράς: ο ισορροπιστής απέναντι στη σημερινή αλαζονεία της εξουσίας

Το μήνυμα του πρώην πρωθυπουργού για τα 52 χρόνια από τη Μεταπολίτευση δεν ήταν πανηγυρικό, ήταν διαγνωστικό. Και δείχνει προς μια κατεύθυνση: ο πραγματικός πόλος διχασμού σήμερα δεν είναι όποιος επιχειρεί να θέσει όρια στη συγκέντρωση εξουσίας, αλλά η ίδια η συγκέντρωση εξουσίας.

 
Στο μήνυμά του για την επέτειο της αποκατάστασης της Δημοκρατίας, ο Αντώνης Σαμαράς επέλεξε έναν τόνο εγρήγορσης αντί πανηγυρισμού. Πίσω από την αναφορά στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και την ένταξη στην ΕΟΚ, κρύβεται μια πυκνή πολιτική διάγνωση, διατυπωμένη σε πέντε προτάσεις που η καθεμιά συνοψίζει ένα ανοιχτό μέτωπο της ελληνικής κοινωνίας: μια οικονομία που ωφελεί λίγους, έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια, προβληματική παιδεία, αγροτικό ζήτημα που παραμένει άλυτο, και μια γενικευμένη απαξίωση της ζωής, της εργασίας και της ασφάλειας του πολίτη.

 
Το απόσπασμα που έχει πολιτικό βάρος

Η φράση δεν είναι τυχαία ούτε αόριστη. Ο κ. Σαμαράς επιλέγει να συνδέσει την ποιότητα της Δημοκρατίας όχι με τη διαδικαστική της λειτουργία, αλλά με την υλική της υπόσταση: αν η οικονομία δεν διανέμει ευρέως τα οφέλη της, αν η κοινωνία νιώθει αδικημένη, αν η παιδεία δεν λειτουργεί ως μηχανισμός κινητικότητας, αν η ύπαιθρος εγκαταλείπεται και αν ο πολίτης αισθάνεται ανασφαλής στην καθημερινότητά του, τότε η ίδια η δημοκρατική νομιμοποίηση διαβρώνεται από μέσα. Είναι μια κριτική που έρχεται σε μια στιγμή που το θέμα της ασύμμετρης κατανομής του πλούτου —με τις επιχειρήσεις να σωρεύουν πλεονάσματα ενώ τα νοικοκυριά συνεχίζουν να αποταμιεύουν ελάχιστα ή καθόλου— έχει αρχίσει να αναδεικνύεται ως η πιο υποτιμημένη ιστορία της ελληνικής οικονομίας. Αλλά η δήλωση δεν σταματά εκεί. Πίσω από την απαρίθμηση των πέντε προβλημάτων διακρίνεται —κατά την ανάγνωση της mywaypress.gr— ένα ακόμη βαθύτερο ζήτημα, που δεν διατυπώνεται ρητά αλλά υπονοείται: το πώς παράγεται σήμερα η πολιτική απόφαση στην Ελλάδα. Η διάγνωση για την οικονομία, την παιδεία, το αγροτικό και την ασφάλεια αποκτά πληρέστερο νόημα αν συνδεθεί με μια πρωθυπουργοκεντρική, συγκεντρωτική τάση διακυβέρνησης, με ολοένα λιγότερους συμμετέχοντες στη λήψη αποφάσεων και ολοένα περισσότερη συγκέντρωση γύρω από ένα πρόσωπο και το στενό του περιβάλλον.

«Η Δημοκρατία με μια οικονομία για πολύ λίγους, με έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια, με προβληματική παιδεία, με αγροτικό πρόβλημα, με απαξίωση της ζωής, της εργασίας και της ασφάλειας του πολίτη, είναι προβληματική» — Αντώνης Σαμαράς

 
Ένα κόμμα που έρχεται

Η δήλωση δεν διαβάζεται στο κενό. Εδώ και εβδομάδες, δημοσιεύματα περιγράφουν τον πρώην πρωθυπουργό να προχωρά σταθερά προς την ίδρυση νέου πολιτικού φορέα, αναζητώντας ήδη στέγη για τα γραφεία του και συζητώντας με στελέχη της παλαιότερης πολιτικής του περιφέρειας. Ο ίδιος έχει περιγράψει τις προθέσεις του ως δημιουργία ενός πατριωτικού, ταυτοτικού κόμματος, με αναφορές σε πρότυπο τύπου Ντε Γκωλ, που θα απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε ό,τι έχει περιγραφεί ως η «δεξιά γκρίζα ζώνη» — παλαιότερους ψηφοφόρους της Νέας Δημοκρατίας που έχουν αποστασιοποιηθεί από τη σημερινή διακυβέρνηση χωρίς να έχουν βρει πολιτικό σπίτι αλλού. Χαρακτηριστικό είναι ότι η ίδια η προοπτική αυτή προκαλεί, σύμφωνα με δημοσιεύματα, έντονο προβληματισμό σε κυβερνητικούς κύκλους — μια αντίδραση που από μόνη της λέει κάτι για το πού πραγματικά εδράζεται σήμερα ο φόβος του διχασμού.

 
Ο πόλος διχασμού δεν είναι το νέο κόμμα — είναι το παλιό

Η συνήθης ανάγνωση θέλει κάθε νέο κόμμα να είναι εξ ορισμού διασπαστικό, και κάθε υπάρχουσα κυβερνητική πλειοψηφία να είναι εξ ορισμού ενοποιητική. Η ανάγνωση αυτή αντιστρέφεται όταν κοιτάξει κανείς πού βρίσκεται σήμερα η πραγματική συγκέντρωση εξουσίας. Μια κυβέρνηση που διαχειρίζεται τη χώρα με ολοένα στενότερο κύκλο αποφάσεων, που αντιμετωπίζει κάθε εσωκομματική φωνή διαφωνίας ως απειλή προς διαχείριση και όχι ως δημοκρατικό δικαίωμα, και που απαντά στην κριτική με πολιτική επικοινωνία αντί με ουσιαστική αναθεώρηση, δεν είναι ο εγγυητής της συνοχής — είναι, κατά την ανάγνωση της mywaypress.gr, η πηγή της αλαζονείας απέναντι στην οποία χρειάζεται σήμερα ένας ισορροπιστής. Ο διχασμός δεν δημιουργείται από όποιον διεκδικεί δικαίωμα λόγου έξω από αυτόν τον στενό κύκλο· δημιουργείται από τον στενό κύκλο ο ίδιος, όταν αρνείται να δεχθεί ότι υπάρχει ζωή και νομιμοποίηση έξω από αυτόν.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Σαμαράς λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας ακριβώς επειδή δεν προέρχεται από το πουθενά: είναι πολιτικός με θεσμική μνήμη, με εμπειρία διαχείρισης κρίσης —θυμίζουμε τον ρόλο του στην κυβέρνηση συνεργασίας του 2012, σε μια από τις πλέον δύσκολες στιγμές της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας— και με ρητορική που, όπως και στο μήνυμα της Μεταπολίτευσης, επιμένει στην ουσία των θεσμών και όχι στην προσωποποίηση της εξουσίας. Ένα κόμμα με τη σφραγίδα του δεν χρειάζεται να διεκδικήσει την πρωτιά για να έχει βαρύνουσα σημασία· αρκεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο, ως πείρα και σωφροσύνη που μετριάζουν την τάση κάθε πρωθυπουργοκεντρικού συστήματος να αυτονομείται από τον έλεγχο — είτε αυτός ασκείται εντός κοινοβουλίου, εντός κόμματος είτε εντός κοινωνίας.

Το αν ο κ. Σαμαράς μπορεί πράγματι να αποτελέσει «μοχλό» προς ένα καλύτερο μέλλον δεν είναι, συνεπώς, ζήτημα αν θα «διασπάσει» έναν χώρο που ήδη λειτουργεί υπό συνθήκες συγκέντρωσης, αλλά αν η ελληνική πολιτική σκηνή θα αναγνωρίσει έγκαιρα ότι η πραγματική προϋπόθεση για συνεργασία δεν είναι η ενότητα γύρω από ένα πρόσωπο, αλλά η αποδοχή ότι κανένα πρόσωπο δεν πρέπει να συγκεντρώνει τόση εξουσία ώστε η διαφωνία μαζί του να μοιάζει με εθνικό κίνδυνο.

 
Η μεγάλη εικόνα

Το πιο ενδιαφέρον σημείο στη δήλωση Σαμαρά δεν είναι η κριτική στην κυβέρνηση καθαυτή, αλλά η παραδοχή ότι η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν είναι δεδομένη· κερδίζεται καθημερινά, με υλικά αποτελέσματα και με πραγματικό έλεγχο της εξουσίας. Ο έλεγχος αυτός δεν ασκείται από τη σιωπή ή τη συναίνεση, αλλά από την ύπαρξη φωνών με πείρα και κύρος που τολμούν να τον διεκδικήσουν. Ανεξάρτητα από το τελικό μέγεθος ή τη μορφή του νέου κόμματος, η λειτουργία που περιγράφεται —πολιτικός ισορροπιστής απέναντι σε μια εξουσία που τείνει να αυτονομείται— παραμένει σήμερα το πιο ελλειμματικό σημείο του ελληνικού πολιτικού συστήματος.

 
#LensMyWayPress 

Η ευκολότερη κατηγορία που μπορεί να προσάψει μια πρωθυπουργοκεντρική εξουσία σε κάθε ανερχόμενο αντίπαλο είναι ο «διχασμός» — γιατί μετατοπίζει τη συζήτηση από το γιατί υπάρχει δυσαρέσκεια στο ποιος την εκφράζει. Η mywaypress.gr σημειώνει: όσο η κριτική στη συγκέντρωση εξουσίας ταυτίζεται αυτόματα με απειλή κατά της συνοχής, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να ασκηθεί ουσιαστικός δημοκρατικός έλεγχος.

 
© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει