«Yellowstone» στον Ποτομάκ: Η επιστροφή της Νεο-Αριστοκρατίας στην Αμερικανική πολιτική
Δύο Κόσμοι που Αλλάζουν Τόπο
Σπάνια ένα πολιτικό σχόλιο καταφέρνει να συνδέσει με συνοχή τη σύλληψη του Πρίγκιπα Άντριου, τη δημοκρατική θεωρία του Τοκβίλ, τη φιλοσοφία της Χάνα Άρεντ και μια δημοφιλή αμερικανική τηλεοπτική σειρά. Ωστόσο, ακριβώς αυτό επιχειρεί ο Jonah Goldberg στη δημοσίευσή του «Yellowstone on the Potomac», αποκαλύπτοντας μια βαθύτερη τομή στον δυτικό πολιτικό πολιτισμό: η Ευρώπη αποκτά ολοένα πιο αμερικανικές αξίες ισότητας, ενώ η Αμερική παλινδρομεί σε ευρωπαϊκές αντιλήψεις αριστοκρατικής εξαίρεσης.
Η θέση αυτή, που ο ίδιος ο συγγραφέας παραδέχεται ότι προκαλεί έκπληξη στους συνομιλητές του, αξίζει επεξεργασμένη ανάλυση — τόσο για αυτό που αποκαλύπτει, όσο και για αυτό που αφήνει ανοιχτό.
Η Υπόθεση Epstein ως Πολιτικός Καθρέφτης
Ο Goldberg ξεκινά από ένα συγκεκριμένο γεγονός: η σύλληψη του Πρίγκιπα Άντριου για υποθετική «παρανομία σε δημόσιο αξίωμα» αποτελεί ιστορικό ορόσημο — για πρώτη φορά εδώ και τέσσερις αιώνες, μέλος της βρετανικής βασιλικής οικογένειας αντιμετωπίζει ποινικές διαδικασίες. Η τελευταία φορά ήταν η εκτέλεση του Καρόλου Α΄, γεγονός που σηματοδότησε το τέλος της απόλυτης μοναρχίας και την ανάδυση της κοινοβουλευτικής κυριαρχίας.
Πέρα από το δικαστικό ενδιαφέρον, η σύλληψη Άντριου αποκτά συμβολική βαρύτητα. Αντιπροσωπεύει κάτι που θεωρείτο αδύνατο: τη λογοδοσία ενός βασιλικού μέλους ενώπιον κοινών νόμων. Ταυτόχρονα, εγείρει το ερώτημα γιατί οι επιπτώσεις των αποκαλύψεων Epstein πλήττουν περισσότερο τους Ευρωπαίους παρά τους Αμερικανούς εμπλεκόμενους.
Ο Τοκβίλ και η Λογική της Τάξης
Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, ο Goldberg στρέφεται στην κλασική πολιτική θεωρία. Ανακαλεί μια παρατήρηση του Αλεξίς ντε Τοκβίλ, όπως καταγράφεται στο έργο της Χάνα Άρεντ «Οι Απαρχές του Ολοκληρωτισμού»: το γαλλικό προλεταριάτο δεν μισούσε ποτέ τόσο πολύ την αριστοκρατία όσο τη στιγμή που αυτή έχανε την πραγματική της εξουσία, διατηρώντας παράλληλα τον πλούτο της. Ο πλούτος χωρίς λειτουργία γίνεται μη ανεκτός, γιατί δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί.
Η σύνδεση με τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα είναι εύστοχη: η βρετανική μοναρχία σήμερα δεν έχει ουσιαστική εξουσία. Λειτουργεί τελετουργικά, ως ένα «brand» για τουριστικά έσοδα και Netflix. Ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ δεν μπορεί να διατάξει εκτελέσεις ή εισβολές. Επομένως, η θέση «βασιλικός» έχει μεταμορφωθεί από τίτλο εξουσίας σε τίτλο εμπιστοσύνης που χορηγεί ο λαός — και η οποία μπορεί να αφαιρεθεί.
Αυτό είναι το νόημα της «αμερικανοποίησης» της Ευρώπης: η υιοθέτηση της αρχής ότι κανείς δεν εξαιρείται από την κοινή λογοδοσία.
Η Δημοκρατική Εξαίρεση και η Αμερικανική Παράδοση
Στο σημείο αυτό, ο Goldberg εισάγει τον πυρήνα της επιχειρηματολογίας του. Η αμερικανική δημοκρατία, κατά τον Τοκβίλ, θεμελιώθηκε σε μια ριζοσπαστική αρχή: ότι κανείς δεν γεννιέται κατώτερος από κάποιον άλλον. Η απαγόρευση τίτλων ευγενείας από τους Ιδρυτές Πατέρες δεν ήταν απλώς τυπική πράξη — ήταν ιδεολογική δήλωση. Στην Αμερική, οι ηθικοί κανόνες δεν αλλάζουν ανάλογα με την κοινωνική τάξη. Η εργασία ήταν η βάση της δημοκρατικής ισότητας.
Αυτή η παράδοση, όμως, βρίσκεται σε κρίση. Ένα σημαντικό τμήμα της σύγχρονης αμερικανικής πολιτικής ζωής — τόσο δεξιά όσο και αριστερά — λειτουργεί με έναν «νεο-αριστοκρατικό» κώδικα: ο εκλεκτός (ο δικός μας) εξαιρείται από τους κανόνες που ισχύουν για τους άλλους. Ο Goldberg το αποκαλεί «neo-royal thinking», και το εντοπίζει εξίσου στους προοδευτικούς που εξαιρούν τον Soros από τις επικρίσεις τους κατά της «τάξης δισεκατομμυριούχων», όσο και στους δεξιούς λαϊκιστές που βλέπουν τον Musk ή τον Trump ως απρόσβλητους.
Trump, Αυτοκρατορική Αισθητική και το Πρόβλημα της Εξουσίας
Η ανάλυση γίνεται πιο ακανθώδης όταν επικεντρώνεται στον Donald Trump. Ο Goldberg δεν αρκείται σε έναν τυπικό κατάλογο παραπόνων. Επισημαίνει μια δομική αλλαγή: η δεύτερη θητεία Trump χαρακτηρίζεται από μια αισθητική αυτοκρατορικής εξουσίας που δεν έχει προηγούμενο στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία. Από την ανάρτηση πορτρέτου του στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, έως τη μεταμόρφωση του Λευκού Οίκου σε χρυσή αίθουσα επίδειξης, εντοπίζει μια σκόπιμη σύνδεση μεταξύ του προσώπου του ηγέτη και της ταυτότητας του έθνους — μια λογική του «l’état c’est moi».
Αξιοσημείωτο είναι το ιστορικό παράδειγμα που χρησιμοποιεί: η ρήση «όταν το κάνει ο Πρόεδρος, αυτό σημαίνει ότι δεν είναι παράνομο» δεν επινοήθηκε από τον Trump — την διατύπωσε ο Nixon. Και ο Κλίντον επιχείρησε να ορίσει την προεδρική φρουρά ως «πραιτωριανή φρουρά» που δεν μπορεί να κατηγορηθεί. Η νεο-βασιλική παρόρμηση έχει μακρά αμερικανική ιστορία. Αυτό που αλλάζει είναι η ένταση και η αναίδεια με την οποία ασκείται.
Το «Yellowstone» ως Πολιτική Αλληγορία
Εδώ ο Goldberg κάνει τη μεγαλύτερη ίσως αναλυτική τολμηρή κίνηση: εντάσσει τη δημοφιλή τηλεοπτική σειρά «Yellowstone» ως πολιτισμικό κείμενο της εποχής. Η σειρά, υποστηρίζει, λειτουργεί σύμφωνα με μεσαιωνικές ηθικές αρχές: το «κακό» ορίζεται ως αυτό που απειλεί το βασίλειο, όχι αυτό που αντιβαίνει σε καθολικές αρχές δικαιοσύνης.
Ο ορισμός που παραθέτει — «δεν υπάρχει ηθική εδώ, μπαμπά. Υπάρχει να κρατήσεις το βασίλειο ή να το χάσεις» — λειτουργεί ως διαγνωστικό εργαλείο της σύγχρονης πολιτικής κουλτούρας. Οι πιστοί σε μια «φυλή» ή «δυναστεία» αποδέχονται τη βία, την ατιμωρησία και την αδικία, εφόσον αυτά υπηρετούν τη διατήρηση της «οικογένειας». Η ηθική γίνεται συνάρτηση πίστης, όχι αρχής.
Η Κεντρική Αντίφαση της Νεο-Αριστοκρατίας
Ίσως το πιο ισχυρό σημείο του άρθρου είναι η παρατήρηση ότι οι σύγχρονοι νεο-αριστοκρατικοί αντιγράφουν τη μορφή της παλιάς αριστοκρατίας, αλλά αγνοούν το περιεχόμενό της. Η ιστορική αριστοκρατία, παρά τις αδικίες και υποκρισίες της, διέθετε έναν κώδικα τιμής που τη συγκρατούσε. Ο ιπποτισμός, οι δεσμεύσεις noblesse oblige, η έννοια της αρετής ως δέσμευση — όλα αυτά αποτελούσαν ένα σώμα παραδόσεων που αναπτύχθηκαν αιώνες και περιόριζαν πραγματικά τους ισχυρούς.
Η σύγχρονη νεο-αριστοκρατία παρακάμπτει αυτές τις δεσμεύσεις και πηγαίνει κατευθείαν στην εξουσία. Είναι, όπως γράφει χαρακτηριστικά, «νιτσεϊκή λογική με κοστούμια από Renaissance Faire». Ρεαλισμός εξουσίας ντυμένος με νοσταλγία παρελθόντος που δεν κατανοεί.
Κριτική Αποτίμηση
Το κείμενο του Goldberg είναι ευφυές και πολυεπίπεδο. Ωστόσο, αξίζει να επισημανθούν ορισμένα σημεία που χρήζουν ανάπτυξης ή αμφισβήτησης.
Πρώτον, η δίπολη σύγκριση «αμερικανοποίηση Ευρώπης / ευρωπαϊσμός Αμερικής» είναι γόνιμη μεταφορά αλλά απλουστευτική. Η Ευρώπη δεν γίνεται ενιαία «αμερικανική» — η Ουγγαρία του Όρμπαν, η Γαλλία της ακροδεξιάς και η Σκανδιναβία κινούνται σε εντελώς διαφορετικές τροχιές. Επίσης, οι αμερικανικές παθολογίες που περιγράφει δεν είναι νέες — αποτελούν εμβαθύνσεις τάσεων που η ίδια η Αμερική πάντα εμπεριείχε.
Δεύτερον, η αναφορά σε Yarvin και Vermeule ως εκπροσώπους ρητού νεο-βασιλισμού είναι σωστή, αλλά υπερεκτιμά την επιρροή τους. Οι περισσότεροι Αμερικανοί που δέχονται την «νεο-αριστοκρατική» λογική δεν διαβάζουν φιλοσόφους — τη βιώνουν ως αντίδραση σε πραγματικές (ή φανταστικές) αδικίες εναντίον τους.
Τρίτον, η ανάλυση του «Yellowstone» είναι η πιο τολμηρή αλλά και η πιο αμφίσημη. Η κουλτούρα παράγει αφηγήσεις που αντικατοπτρίζουν την κοινωνία, αλλά και τη διαμορφώνουν. Το ερώτημα αν το «Yellowstone» είναι σύμπτωμα ή αίτιο της νεο-φυλετικής νοοτροπίας παραμένει ανοιχτό.
Η Ρήση που Συνοψίζει τα Πάντα
Ο Goldberg κλείνει με μια δήλωση του Trump που λειτουργεί ως τέλειο επίλογο: όταν δημοσιογράφος τον ρώτησε αν υπάρχουν έλεγχοι στην εξουσία του, ο Πρόεδρος απάντησε: «Ναι, υπάρχει ένα πράγμα. Η δική μου ηθική. Το δικό μου μυαλό. Αυτό είναι το μόνο που μπορεί να με σταματήσει, και αυτό είναι πολύ καλό».
Η πρόταση αυτή είναι ταυτόχρονα αφοπλιστικά ειλικρινής και βαθύτατα ανησυχητική. Η ειλικρίνεια της νεο-αριστοκρατικής λογικής δεν αποτελεί εγγύηση αλλά αφοπλισμό της κριτικής. Το να λέει κάποιος «ξέρω ότι είμαι απεριόριστος» δεν διαφέρει ουσιαστικά από το να λέει ότι δεν υπάρχουν δεσμεύσεις — απλώς το διατυπώνει με περισσότερη χάρη.
…
Το «Yellowstone on the Potomac» είναι ένα κείμενο που διαβάζεται ως πολιτισμική διάγνωση, όχι ως πολιτικό μανιφέστο. Η αξία του έγκειται στη θεωρητική εμβάθυνση: συνδέει συγκυριακά γεγονότα με μακροσκελείς ιστορικές τάσεις και αξίζει να μελετηθεί ακριβώς επειδή αρνείται να αρκεστεί στην επιφάνεια των πολιτικών εξελίξεων.
Η κεντρική του θέση — ότι η Αμερική διακινδυνεύει να εγκαταλείψει τη θεμελιακή της δέσμευση στην ισότητα ενώπιον του νόμου, αντικαθιστώντας τη με μια εξουσιολογία χωρίς ρίζες και χωρίς ηθική — αποτελεί πρόκληση που δεν μπορεί να αγνοηθεί, ανεξάρτητα από το αν κάποιος συμφωνεί με κάθε επιμέρους επιχείρημα.
Σε μια εποχή που η λαϊκιστική ρητορική εξισώνει συχνά τη δημοκρατία με τη βούληση του ισχυρού, η υπενθύμιση ότι η αμερικανική δημοκρατία θεμελιώθηκε ακριβώς ενάντια σε αυτή τη λογική έχει κάτι το επείγον.
Βάσει του άρθρου «Yellowstone on the Potomac» του Jonah Goldberg, The Dispatch, G-File Newsletter.
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
