Η επιστροφή της βιομηχανικής πολιτικής και η Ελλάδα: Στρατηγική ανάγκη ή δημοσιονομική παγίδα;

-Η Ελλάδα χρειάζεται “έξυπνη βιομηχανική πολιτική” – με κριτήρια απόδοσης, διεθνή δικτύωση, αξιολόγηση επενδύσεων και θεσμική συνέχεια. Όπως δείχνουν τα παραδείγματα Κορέας και Βραζιλίας, το αποτέλεσμα δεν το καθορίζει η πρόθεση, αλλά η ικανότητα σχεδιασμού και εφαρμογής.

-Η επιστροφή της βιομηχανικής πολιτικής δεν είναι απλώς οικονομική συγκυρία – είναι στρατηγική επιλογή εποχής.Το αν θα γίνει μοχλός παραγωγικής αναγέννησης ή παγίδα δημοσιονομικής εξάρτησης εξαρτάται από το αν οι κυβερνήσεις θα συνδυάσουν τη δημόσια παρέμβαση με πειθαρχία, αξιολόγηση και διαφάνεια.

 
Η παγκόσμια επιστροφή της κρατικής παρέμβασης

Η νέα Έκθεση του ΔΝΤ (World Economic Outlook 2025) αναδεικνύει μία από τις σημαντικότερες μετατοπίσεις της διεθνούς οικονομικής πολιτικής: την επανεμφάνιση της βιομηχανικής πολιτικής (Industrial Policy) ως εργαλείου στρατηγικής ανάπτυξης και ανθεκτικότητας.
Η έμφαση πλέον στρέφεται στην κρατική υποστήριξη συγκεκριμένων κλάδων – από την ενέργεια και τα καθαρά τεχνολογικά προϊόντα έως τους ημιαγωγούς και τις πράσινες μεταφορές – με σκοπό την τεχνολογική αυτάρκεια, τη μείωση των εισαγωγών και τη διασφάλιση της παραγωγικής κυριαρχίας.

1. Από τον νεοφιλελευθερισμό στη “νέα παραγωγική κρατική στρατηγική”

Από το 2009, και ιδίως μετά την πανδημία COVID-19, οι κυβερνήσεις διεθνώς υιοθετούν πολιτικές στήριξης με άμεσες επιδοτήσεις και χρηματοδοτικά εργαλεία, αντικαθιστώντας σταδιακά την κυρίαρχη λογική των οριζόντιων μεταρρυθμίσεων.
Το ΔΝΤ καταγράφει ότι πάνω από το 80% των μέτρων βιομηχανικής πολιτικής παγκοσμίως αφορά επιδοτούμενη χρηματοδότηση ή άμεση ενίσχυση επιχειρήσεων, με εκτιμώμενο δημοσιονομικό κόστος που κυμαίνεται από 1% έως 4% του ΑΕΠ ετησίως.

Η κύρια κινητήρια δύναμη είναι η ενεργειακή ασφάλεια και η στρατηγική ανταγωνιστικότητα: κράτη όπως η Ε.Ε., οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Νότια Κορέα επιδιώκουν να επαναφέρουν κρίσιμες αλυσίδες αξίας στο εσωτερικό τους, ιδίως στους τομείς καθαρής ενέργειας και υψηλής τεχνολογίας.

2. Οι νέες «παιδικές βιομηχανίες»: θεωρητική και πρακτική θεμελίωση

Το κεφάλαιο αξιοποιεί το κλασικό υπόδειγμα της “infant industry protection”, σύμφωνα με το οποίο η στήριξη νέων βιομηχανιών μπορεί να δημιουργήσει καμπύλες μάθησης (learning-by-doing) που μειώνουν το κόστος παραγωγής με τον χρόνο.
Ωστόσο, το ΔΝΤ προειδοποιεί:

• Τα οφέλη εξαρτώνται κρίσιμα από το μέγεθος της αγοράς, το τεχνολογικό χάσμα και τον ρυθμό μάθησης.
• Η προστασία μπορεί να οδηγήσει σε παρατεταμένες αυξήσεις τιμών καταναλωτή, δημοσιονομικό κόστος και κακή κατανομή πόρων.
• Αν οι εγχώριες επιχειρήσεις δεν μάθουν αρκετά γρήγορα, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι παραγωγική καθυστέρηση αντί για πρόοδο.

Το παράδειγμα της Ε.Ε. δείχνει ότι, ενώ η ενίσχυση των πράσινων τεχνολογιών μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η αναβίωση της εγχώριας παραγωγής (reshoring) μπορεί να κοστίσει έως 0,4% του ΑΕΠ ετησίως – δηλαδή περίπου 80 δισ. ευρώ ή 30.000 ευρώ ανά θέση εργασίας που δημιουργείται.

3. Μαθήματα από το παρελθόν: Νότια Κορέα εναντίον Βραζιλίας

Το ΔΝΤ συγκρίνει δύο ιστορικά παραδείγματα της δεκαετίας του ’70:

• Κορέα: Εξαγωγικός προσανατολισμός, ιδιωτικοί όμιλοι (chaebols), συνεχής αξιολόγηση και ανταγωνισμός μεταξύ επιχειρήσεων. Επενδύσεις σε εκπαίδευση, υποδομές και διαφάνεια.
  ➜ Αποτέλεσμα: ισχυρή βιομηχανική βάση και τεχνολογική άνοδος.
• Βραζιλία: Εσωστρεφές μοντέλο, κρατικές επιχειρήσεις, έλλειψη αξιολόγησης και δημοσιονομική εκτροπή που οδήγησε στην κρίση του ’80.
  ➜ Αποτέλεσμα: εξάρτηση από δημόσιο χρέος και χαμηλή παραγωγικότητα.

Το συμπέρασμα του ΔΝΤ είναι σαφές: η ποιότητα διακυβέρνησης και η πειθαρχία πολιτικής καθορίζουν αν η βιομηχανική πολιτική θα αποδώσει ή θα γίνει εργαλείο πελατειακής σπατάλης.

4. Εμπειρικά ευρήματα: μικρά οφέλη, μεγάλα κόστη

Η ανάλυση 58 χωρών δείχνει ότι οι βιομηχανικές πολιτικές συσχετίζονται με οριακές βελτιώσεις παραγωγικότητας (0,3%–0,5%) στα στοχευμένα πεδία.
Ωστόσο, τα διασταυρούμενα αποτελέσματα (spillovers) μπορεί να μειώσουν τη συνολική αποδοτικότητα.
Για παράδειγμα, επιδοτήσεις στην ενέργεια αυξάνουν την παραγωγικότητα του κλάδου, αλλά τραβούν εργατικό δυναμικό από άλλους τομείς, μειώνοντας τη συνολική αποδοτικότητα της οικονομίας.

Η ισορροπημένη στόχευση – δηλαδή πολιτικές που ενισχύουν τομείς με αποδεδειγμένες αποδόσεις κλίμακας και συμπληρωματικές μεταρρυθμίσεις – αποδίδει πολύ περισσότερο από γενικευμένες επιδοτήσεις.

5. Οι στρατηγικές προειδοποιήσεις του ΔΝΤ

Το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι η βιομηχανική πολιτική δεν είναι πανάκεια.
Μπορεί να ενισχύσει τη βραχυπρόθεσμη παραγωγή, αλλά αν δεν συνοδευτεί από:

• διαφάνεια και αξιολόγηση,
• εκπαίδευση και καινοτομία,
• δημοσιονομική σταθερότητα,
  τότε κινδυνεύει να καταστεί προβληματικό υποκατάστατο των αναγκαίων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

Η «εθνική αυτάρκεια» έχει τίμημα – και χωρίς διεθνή συντονισμό, υπάρχει κίνδυνος παγκόσμιου αγώνα επιδοτήσεων (subsidy race) που μειώνει τη συνολική αποτελεσματικότητα του συστήματος.

6. Εφαρμογή στην Ελλάδα: το νέο παραγωγικό στοίχημα

Για την Ελλάδα, η ανάλυση του ΔΝΤ έχει διπλή σημασία:

• Από τη μία, ενισχύει την ανάγκη για στοχευμένη βιομηχανική πολιτική σε τομείς όπως οι ΑΠΕ, η αποθήκευση ενέργειας, τα μικροτσίπ και η αγροδιατροφή.
• Από την άλλη, λειτουργεί ως προειδοποίηση απέναντι στην επιδοματική λογική που βαφτίζεται «αναπτυξιακή στρατηγική».

Η χώρα χρειάζεται “έξυπνη βιομηχανική πολιτική” – με κριτήρια απόδοσης, διεθνή δικτύωση, αξιολόγηση επενδύσεων και θεσμική συνέχεια. Όπως δείχνουν τα παραδείγματα Κορέας και Βραζιλίας, το αποτέλεσμα δεν το καθορίζει η πρόθεση, αλλά η ικανότητα σχεδιασμού και εφαρμογής.

Η επιστροφή της βιομηχανικής πολιτικής δεν είναι απλώς οικονομική συγκυρία – είναι στρατηγική επιλογή εποχής.
Το αν θα γίνει μοχλός παραγωγικής αναγέννησης ή παγίδα δημοσιονομικής εξάρτησης εξαρτάται από το αν οι κυβερνήσεις θα συνδυάσουν τη δημόσια παρέμβαση με πειθαρχία, αξιολόγηση και διαφάνεια.

Πηγή: World Economic Outlook, October 2025 – “Industrial Policy: Managing Trade-Offs to Promote Growth and Resilience”

 
Αναλυτική σημείωση: Το άρθρο βασίζεται στο Κεφάλαιο 3 του World Economic Outlook (IMF, Οκτώβριος 2025), με συγγραφείς τους Shekhar Aiyar, Mehdi Benatiya Andaloussi, Hippolyte Balima κ.ά., και εξωτερικό σύμβουλο τον Andrés Rodríguez-Clare.

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.