Ο «λογιστής» των υποσχέσεων: τι πραγματικά αλλάζει ο κόφτης του Δημοσιονομικού Συμβουλίου

Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο αποκτά, για πρώτη φορά, την εξουσία να κοστολογεί τις προεκλογικές υποσχέσεις των κομμάτων. Πίσω από τον εντυπωσιακό τίτλο της «διαφάνειας», όμως, κρύβεται μια αρχιτεκτονική γεμάτη εξαιρέσεις, βέτο και σιωπές, που αξίζει να διαβαστεί πολύ πιο προσεκτικά απ’ όσο επιτρέπει η ανακοίνωσή της.

 
Μια θεσμική καινοτομία με ημερομηνία λήξης πολιτικής χρησιμότητας

Η ενεργοποίηση του πλαισίου κοστολόγησης προεκλογικών προγραμμάτων από το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ) παρουσιάζεται ως τομή: για πρώτη φορά μια ανεξάρτητη αρχή θα βάζει αριθμό δίπλα σε κάθε μεγάλη προεκλογική δέσμευση, πριν αυτή φτάσει στην κάλπη. Η ρητορική της θεσμικής προόδου είναι, ως ένα σημείο, δικαιολογημένη: η Ελλάδα εντάσσεται σε έναν στενό πυρήνα χωρών —Ολλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο, Βέλγιο— όπου ανεξάρτητοι δημοσιονομικοί θεσμοί αναλαμβάνουν αυτόν τον ρόλο. Το πλαίσιο δεν είναι αυτοσχέδιο· βασίζεται σε ευρωπαϊκά πρότυπα και αναπτύχθηκε με τεχνική υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κάτι που του προσδίδει μεθοδολογική νομιμοποίηση δύσκολο να αμφισβητηθεί στα χαρτιά.

Όμως ο πραγματικός δείκτης βαρύτητας ενός θεσμού δεν είναι το πλαίσιο που τον διέπει, αλλά το τι μπορεί να κάνει με αυτό όταν η πολιτική πίεση γίνεται μέγιστη. Και εκεί ακριβώς η κατασκευή του ΕΔΣ αποκαλύπτει μια σειρά από εσωτερικές αντιφάσεις που δεν προκύπτουν από κακή πρόθεση, αλλά από μια θεμελιώδη ένταση: πώς χτίζεις έναν θεσμό δημοσιονομικού ελέγχου μέσα σε ένα σύστημα όπου η συμμετοχή σε αυτόν είναι, εξ ορισμού, προαιρετική.

 
Ο εθελοντισμός ως δομικό ελάττωμα, όχι ως ευελιξία

Το κεντρικό χαρακτηριστικό της διαδικασίας είναι ότι κανένα κόμμα δεν υποχρεούται να συμμετάσχει. Η πρωτοβουλία ανήκει αποκλειστικά στα κόμματα, τα οποία ορίζουν εκπρόσωπο και αποφασίζουν αν, πότε και ποιες από τις έως 10 προτάσεις τους θα υποβάλουν προς κοστολόγηση. Αυτό διαφημίζεται ως σεβασμός στην πολιτική αυτονομία. Στην πράξη, όμως, δημιουργεί μια ασυμμετρία πληροφόρησης που αντιστρέφει τον σκοπό του εργαλείου.

Ένα κόμμα με συνεκτικό, δημοσιονομικά ρεαλιστικό πρόγραμμα έχει κάθε κίνητρο να υποβληθεί σε κοστολόγηση και να διαφημίσει το αποτέλεσμα ως πιστοποιητικό σοβαρότητας. Ένα κόμμα με εντυπωσιακές αλλά ανεδαφικές εξαγγελίες έχει το αντίστροφο κίνητρο: να μη συμμετάσχει καθόλου, αφού η μόνη πληροφορία που δημοσιεύεται χωρίς τη συναίνεσή του είναι ο αριθμός των προτάσεων που κατέθεσε —ποτέ το περιεχόμενο ή το αποτέλεσμα, εκτός αν το ίδιο συναινέσει ή αν σιωπήσει πέραν του εύλογου διαστήματος. Το εργαλείο, δηλαδή, δεν αναγκάζει κανέναν να αποκαλύψει τίποτα δυσάρεστο· απλώς επιβραβεύει όσους έχουν ήδη κάτι ευνοϊκό να δείξουν. Η επιλεκτική συμμετοχή μετατρέπεται σε σήμα αγοράς, όχι σε μηχανισμό υποχρεωτικής λογοδοσίας.

Η επιλεκτική συμμετοχή μετατρέπεται σε σήμα αγοράς, όχι σε μηχανισμό υποχρεωτικής λογοδοσίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το εργαλείο είναι άχρηστο· σημαίνει ότι η αξία του θα κριθεί από τη δευτερογενή δυναμική που θα δημιουργήσει, δηλαδή από το αν η άρνηση συμμετοχής αρχίσει η ίδια να λειτουργεί ως πολιτικό στίγμα. Αν η κοινή γνώμη και τα μέσα μάθουν να ρωτούν «γιατί δεν κοστολογήθηκε αυτό το πρόγραμμα;», τότε ο εθελοντισμός θα αποκτήσει de facto δεσμευτικό χαρακτήρα μέσω της πίεσης της δημόσιας σφαίρας. Αν όχι, το πλαίσιο θα λειτουργήσει ως προαιρετικό βραβείο σοβαρότητας για όσους ήδη το χρειάζονται λιγότερο.

 
Το κατώφλι των 50 εκατ. ευρώ: τι μένει έξω από τον φακό

Η δεύτερη —και σημαντικότερη— δομική επιλογή αφορά το τι δεν θα κοστολογείται. Το ΕΔΣ θέτει ως ενδεικτικό όριο τα 50 εκατομμύρια ευρώ ετήσιου δημοσιονομικού αποτυπώματος, ενώ εξαιρεί ρητά, ή εξετάζει μόνο κατ’ εξαίρεση, τις πλέον σύνθετες κατηγορίες παρεμβάσεων: μεγάλα έργα υποδομών, αμυντικά εξοπλιστικά προγράμματα, πολιτικές με έντονες μακροοικονομικές επιδράσεις.

Αυτή η εξαίρεση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια — είναι η ίδια η οριοθέτηση του πεδίου εξουσίας του θεσμού. Οι κατηγορίες που μένουν εκτός φακού είναι ακριβώς εκείνες όπου η ελληνική δημοσιονομική ιστορία έχει δείξει τις μεγαλύτερες αποκλίσεις μεταξύ αρχικής εξαγγελίας και τελικού κόστους: αμυντικά προγράμματα με πολυετή κύκλο ζωής, υποδομές με υπερβάσεις προϋπολογισμού, πολιτικές με αλυσιδωτές μακροοικονομικές επιπτώσεις που ποτέ δεν εμφανίζονται στο αρχικό τιμολόγιο. Το ΕΔΣ, με άλλα λόγια, χτίζει την αξιοπιστία του πάνω στην κοστολόγηση των πιο ελεγχόμενων και προβλέψιμων κατηγοριών δαπάνης, ενώ αφήνει ανέγγιχτες τις κατηγορίες όπου η δημοσιονομική πειθαρχία ιστορικά καταρρέει.

Η δικαιολογία —ότι οι σύνθετες παρεμβάσεις απαιτούν υποθέσεις και δεδομένα που δεν είναι πάντα διαθέσιμα— είναι μεθοδολογικά βάσιμη. Ταυτόχρονα, όμως, σημαίνει ότι το πιο ορατό προϊόν του θεσμού —ο δημόσιος πίνακας κόστους ανά κόμμα— θα αντανακλά συστηματικά μια μερική εικόνα της δημοσιονομικής αλήθειας, με τον κίνδυνο η μερικότητα αυτή να ερμηνευτεί από το κοινό ως πληρότητα.

 
Η σιωπή του τελευταίου μήνα: το παράδοξο μιας διαφάνειας με χρονικό φίλτρο

Το ΕΔΣ δεσμεύεται να μην παραδίδει ή δημοσιοποιεί νέες κοστολογήσεις τον τελευταίο μήνα πριν από τις εκλογές, προκειμένου να προστατευθεί η θεσμική του ουδετερότητα. Η λογική είναι κατανοητή και έχει ευρωπαϊκά προηγούμενα. Ωστόσο δημιουργεί ένα ενδιαφέρον παράδοξο: η περίοδος κατά την οποία η ζήτηση του εκλογικού σώματος για επαληθευμένη πληροφορία είναι μέγιστη είναι ακριβώς η περίοδος κατά την οποία η προσφορά επαληθευμένης πληροφορίας από τον θεσμό μηδενίζεται.

Πρόκειται για μια κλασική ένταση μεταξύ θεσμικής ουδετερότητας και πληροφοριακής πληρότητας, που δεν έχει «σωστή» λύση — αλλά που αξίζει να ονομαστεί, γιατί σημαίνει ότι το πιο κρίσιμο τμήμα της προεκλογικής περιόδου θα διεξάγεται, ως προς τη δημοσιονομική αξιοπιστία των εξαγγελιών, χωρίς τον διαιτητή που μόλις δημιουργήθηκε γι’ αυτόν ακριβώς τον σκοπό.

 
Ευρωπαϊκό πλαίσιο: σύγκλιση θεσμών, όχι σύγκλιση αποτελεσμάτων

Η ένταξη της Ελλάδας στον κύκλο χωρών με θεσμοθετημένη κοστολόγηση προεκλογικών προγραμμάτων αντανακλά μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση ενίσχυσης της «επιστημονικής υποδομής» της δημοκρατίας: ανεξάρτητα δημοσιονομικά συμβούλια, γραφεία προϋπολογισμού του Κοινοβουλίου, μηχανισμοί προειδοποίησης υπερβολικού ελλείμματος. Η τάση αυτή δεν είναι ουδέτερη ως προς τις συνέπειές της· μετατοπίζει σταδιακά το κέντρο βάρους της δημοσιονομικής νομιμοποίησης από τα εκλεγμένα σώματα προς τεχνοκρατικούς θεσμούς, με το επιχείρημα ότι μόνο αυτοί διαθέτουν την ανεξαρτησία και την τεχνική ικανότητα να αντισταθούν στην προεκλογική υπερβολή.

Το ερώτημα που έθεσε η mywaypress.gr σε προηγούμενες αναλύσεις για τον δημοσιονομικό χώρο και την απορρόφηση πόρων επανέρχεται εδώ με νέα μορφή: μπορεί ένας τεχνοκρατικός θεσμός να αναπληρώσει μια πολιτική αδυναμία —την απουσία εσωτερικής δημοσιονομικής πειθαρχίας στα ίδια τα κόμματα— χωρίς ταυτόχρονα να μετατοπίσει την ευθύνη μακριά από εκείνους που πραγματικά την έχουν; Η εμπειρία άλλων χωρών δείχνει ότι η απάντηση εξαρτάται λιγότερο από το νομικό πλαίσιο και περισσότερο από το αν ο δημοσιογραφικός και πολιτικός κόσμος μαθαίνει να χρησιμοποιεί συστηματικά τα ευρήματα του θεσμού, ακόμη και όταν αυτά λείπουν.

 
Μηχανισμός επιλεκτικής πιστοποίησης

Το ΕΔΣ δεν είναι ένας «κόφτης» με την κυριολεκτική έννοια —δεν εμποδίζει κανέναν να εξαγγείλει ό,τι θέλει. Είναι ένας μηχανισμός επιλεκτικής πιστοποίησης, ο οποίος θα λειτουργήσει καλά για όσα κόμματα επιλέξουν να εκτεθούν σε αυτόν και θα παραμείνει σιωπηλός ακριβώς εκεί όπου το δημοσιονομικό ρίσκο-συγκέντρωση είναι μεγαλύτερο: στα μεγάλα εξοπλιστικά, στις υποδομές, στις μακροπρόθεσμες μακροοικονομικές δεσμεύσεις. Η αξία του δεν θα κριθεί την ημέρα ενεργοποίησής του, αλλά τη στιγμή που ένα μεγάλο κόμμα αποφασίσει να μην υποβάλει καμία πρόταση προς κοστολόγηση — και το κοινό θα πρέπει να αποφασίσει τι σημαίνει αυτή η σιωπή.

 
Η μεγάλη εικόνα

Αυτό που πιθανόν υποτιμάται είναι η δευτερογενής αγορά που δημιουργεί ο ίδιος ο μηχανισμός: μόλις υπάρξει ένα πρώτο κόμμα που δημοσιεύσει ευνοϊκή κοστολόγηση, το ΕΔΣ θα έχει de facto καθιερώσει έναν κώδικα σιωπής ως ένδειξη κινδύνου. Σε αυτό το σημείο, η πραγματική πολιτική μάχη δεν θα διεξάγεται πια γύρω από το περιεχόμενο των προγραμμάτων, αλλά γύρω από το ποιος αποφασίζει —και πότε— να «ανοίξει» ή να «κλείσει» την πόρτα στον θεσμό. Το ΕΔΣ, δηλαδή, ενδέχεται να μετατραπεί σε πεδίο στρατηγικής χρονικής διαχείρισης της εικόνας, όχι επειδή θα το επιδιώξει, αλλά επειδή αυτή είναι η αναπόφευκτη συνέπεια κάθε εθελοντικού μηχανισμού πιστοποίησης: η απόφαση συμμετοχής γίνεται η ίδια η πιο πολύτιμη πληροφορία που παράγει.

 
Συντακτική σημείωση & πολιτική AI: Κάθε δημοσιευμένο άρθρο στο  mywaypress.gr αποτελεί προϊόν ουσιαστικού συντακτικού ελέγχου και ανθρώπινης επιμέλειας, η οποία φέρει την αποκλειστική συντακτική ευθύνη του περιεχομένου (EU AI Act, Art. 50.4). Τηρούμε πλήρως τους κανόνες διαφάνειας και τις εκάστοτε οδηγίες των Εθνικών Αρχών Εποπτείας της Αγοράς.

Ανάλυση και σύνθεση: mywaypress.gr

© 2026 mywaypress.gr — Από το τι συμβαίνει στο τι σημαίνει