ΣΕΒ: «Impossible is Nothing»

• Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κορυφής αποφάσισε την έναρξη των διαπραγματεύσεων ενός προγράμματος χρηματοδοτικής στήριξης ύψους €86 δισ., ως έκφραση αλληλεγγύης προς την δοκιμαζόμενη χώρα μας. Η απόφαση αυτή συνιστά την τελευταία προσπάθεια ανάκαμψης και ανάταξης της ελληνικής οικονομίας και είναι εθνική ανάγκη να αδράξουμε την ευκαιρία, ανεξαρτήτως βραχυπρόθεσμου κόστους. Εάν η κυβέρνηση αξιοποιήσει την ευρεία κοινοβουλευτική στήριξη για την αξιοποίηση της συμφωνίας, και διασφαλίσει την ταχεία και αποτελεσματική υλοποίηση των μέτρων και την κοινωνικά δίκαιη κατανομή των βαρών, η ελληνική οικονομία μπορεί σύντομα να επανέλθει στις αγορές. Ας μην ξεχάσουμε τα επιτεύγματα της χώρας μας τα τελευταία χρόνια όταν δημιουργήθηκαν πλεονάσματα στο εξωτερικό ισοζύγιο και στο πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο. Παρά τις όποιες αποκλίσεις, η χώρα μας είναι κατά βάση υγιής μακροοικονομικά, και με τις σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις προοπτικές ανάπτυξης, μπορεί και πάλι να εισέλθει σε περίοδο ευημερίας και προκοπής. Η κατάσταση, βεβαίως, παραμένει κρίσιμη αλλά είναι στο χέρι μας να μην κάνουμε πίσω αυτή τη φορά. Ας παραμείνουμε ψύχραιμοι, ας κάνουμε τις μεταρρυθμίσεις που θα δώσουν δυναμική στην ελληνική οικονομία, και ας περιμένουμε με αυτοπεποίθηση την ευόδωση των προσπαθειών μας. Δεν χρειάζεται να είμαστε απαισιόδοξοι για το μέλλον, διότι δεν ωφελεί σε τίποτα. Ούτε χρειάζεται να περιμένουμε τις μαγικές λύσεις, διότι απλά δεν υπάρχουν.
• Τα στοιχεία που δημοσιοποιούνται για τον Μάιο και Ιούνιο (όπως δημόσια έσοδα, απασχόληση, κυκλοφορία οχημάτων) πλέον αποτυπώνουν την κορύφωση της αβεβαιότητας. Όμως, η καλή πορεία των αφίξεων σε αεροδρόμια στο εξάμηνο δείχνει ότι ακόμα και μετά τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων υπάρχει μια ισχυρή βάση για την ανάκαμψη της οικονομίας και της απασχόλησης.
• Η έρευνα για τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό της ΕΛΣΤΑΤ επιβεβαιώνει το σημαντικό ρόλο του συνταξιοδοτικού συστήματος στη συγκράτηση της φτώχειας στους ηλικιωμένους. Δείχνει επίσης πως οι οικογένειες με παιδιά και εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα ήταν οι μεγάλοι χαμένοι της τελευταίας πενταετίας.

 
Το Εβδομαδιαίο δελτίο του ΣΕΒ για την Ελληνική οικονομία καταγράφει τις τελευταίες εξελίξεις, σημειώνοντας αναλυτικά τα εξής:

 
Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης

Όπως συμφωνήθηκε στο Συμβούλιο Κορυφής στις 13/7/2015, για την έναρξη των διαπραγματεύσεων για την περαιτέρω χρηματοδοτική στήριξη της Ελλάδος ύψους €82-86 δισ. στην τριετία μέχρι το 2018, η ελληνική Βουλή ψήφισε στις 15/7/2015 ένα πακέτο προαπαιτούμενων δράσεων.

Με τον νέο νόμο, μεταξύ άλλων, αυξάνονται οι συντελεστές του ΦΠΑ (με προσδοκώμενο όφελος €2,4 δισ. σε ετήσια βάση, με €0,8 δισ. αύξηση της επιβάρυνσης το 2015), η φορολόγηση επιχειρήσεων (από 26% σε 29%, +€410 εκατ.), η έκτακτη εισφορά για εισοδήματα φυσικών προσώπων άνω των €30.000 ετησίως (+€251 εκατ.), η προκαταβολή φόρου επιχειρήσεων και ελεύθερων επαγγελματιών σε 100% και 75% αντιστοίχως (+€445 εκατ.), οι φόροι στα ασφάλιστρα πυρός και αυτοκινήτων (+€75,6 εκατ.) και, τέλος, οι εισφορές συνταξιούχων για υγειονομική ασφάλιση (+€854 εκατ.). Συνολικά, με τον νέο νόμο, η φορολογική επιβάρυνση, και η συνακόλουθη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος, ανέρχεται σε €4,5 δισ. ετησίως, και είναι βέβαιο ότι θα επηρεάσει αρνητικά την οικονομική δραστηριότητα, καθώς θα προστεθεί στο ήδη υπέρογκο φορολογικό βάρος από τις πληρωμές του ΕΝΦΙΑ, του φόρου εισοδήματος κλπ, που συγκεντρώνονται πλέον στο β’ εξάμηνο του 2015. Ύφεση από -2% έως -4% για το 2015 και – 0,5% έως -1,7% για το 2016 προβλέπει ήδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Πέραν αυτών, ο νέος νόμος περιλαμβάνει εξοικονόμηση δαπανών από την αλλαγή του ύψους των κατώτατων συντάξεων για όσους συνταξιοδοτούνται από 30/6/2015 και εφεξής (με όφελος €4.2 εκατ. για το 2015 αυξανόμενο σταδιακά προς €60 εκατ. το 2018). Σύμφωνα με το νέο σύστημα, η παρεχόμενη σύνταξη θα αντιστοιχεί στις εισφορές που έχουν καταβληθεί, και στο 67ο έτος ηλικίας θα αυξάνονται στο ύψος της κατώτατης σύνταξης, που στο ΙΚΑ ανέρχεται σε €486 και καλύπτει σήμερα το 20-25% των συνταξιούχων. Τέλος, αναμένεται όφελος €16 εκατ. περίπου από την αναπροσαρμογή των επικουρικών συντάξεων λόγω της ενοποίησης των ταμείων στο ΕΤΕΑ. Συνολικά, η μείωση του εισοδήματος των συνταξιούχων από την εφαρμογή του νόμου θα ανέλθει grosso modo σε €1 δισ. περίπου, σε σύνολο καταβληθέντων συντάξεων το 2014 ύψους €32 δις, δηλαδή μία μείωση κατά μέσο όρο 3% περίπου. Με την επιτυχή κατάληξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 13/7/2015 και την επιτευχθείσα κατ’ αρχήν συμφωνία απομακρύνεται ο κίνδυνος της εξόδου της Ελλάδος από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωζώνη, εξασφαλίζεται η χρηματοδοτική στήριξη της χώρας για την επόμενη τριετία, και εισάγονται προς υλοποίηση πλήθος μεταρρυθμίσεων με σκοπό την ανάταξη της ελληνικής οικονομίας στην βάση των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων. Ταυτόχρονα, για την διασφάλιση της μακροοικονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, εφαρμόζεται ένα πρόγραμμα αυστηρής λιτότητας σε μία οικονομία, όμως, όπου το ¼ του εργατικού δυναμικού είναι στην ανεργία, οι τράπεζες παραμένουν κλειστές μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία για το νέο πακέτο χρηματοδοτικής στήριξης, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων με αδυναμία συναλλαγών με το εξωτερικό καθώς δεν υπάρχει ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα και με τις αναλήψεις από τις τράπεζες να έχουν περιοριστεί στα €60 ημερησίως λόγω έλλειψης χαρτονομισμάτων.

Αν και αναμένεται η σταδιακή χαλάρωση των συνθηκών ρευστότητας τις επόμενες ημέρες, σε αρμονία με την υλοποίηση των προαπαιτούμενων δράσεων και την πρόοδο στην επίτευξη της χρηματοδοτικής συμφωνίας, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ήδη οξυμμένα προβλήματα παραγωγής και διάθεσης προϊόντων. Είναι εκ των ων ουκ άνευ, λοιπόν, να τονωθεί η εμπιστοσύνη στην αγορά έτσι ώστε να αποκατασταθεί όσο το δυνατόν νωρίτερα η ομαλή λειτουργία των επιχειρήσεων. Προς την κατεύθυνση αυτή θα συμβάλλει και η αποτελεσματικότερη λειτουργία της Επιτροπής Έγκρισης Τραπεζικών Συναλλαγών με την εκχώρηση στις τράπεζες αποφασιστικών αρμοδιοτήτων, αν και είναι δύσκολο να επιτευχθεί πρόοδος χωρίς την σημαντική τόνωση της ρευστότητας με την επέκταση του ELA από την ΕΚΤ.

 
Παραμένουν ακόμη σημαντικά εμπόδια στον δρόμο για την σύναψη ενός χρηματοδοτικού προγράμματος

Σε μακροοικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, και παρά την επιτευχθείσα συμφωνία στο Συμβούλιο Κορυφής, παραμένουν ακόμη σημαντικά εμπόδια στον δρόμο για την σύναψη ενός χρηματοδοτικού προγράμματος. Η Ελλάδα χρειάζεται €7 δισ. μέχρι την Δευτέρα 20/7/2015 (€3,5 δις. για πληρωμή χρεολυσίων €3,5 δισ. στην ΕΚΤ και €2 δις. για την πληρωμή ληξιπρόθεσμων οφειλών στο ΔΝΤ), για τα οποία εξετάζονται πολλές εναλλακτικές επιλογές για ένα δάνειο- γέφυρα. Ήδη όμως, φαίνεται ότι προκρίνεται ως η πλέον ενδεδειγμένη λύση να χρησιμοποιηθούν πόροι από τον διατελούντα σε αναστολή Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, που είχε συσταθεί για να αντιμετωπισθεί η μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση, παρά τις αντιδράσεις κρατών –μελών εκτός Ευρωζώνης. Εφόσον υπάρξει συμφωνία του Eurogroup για το δάνειο – γέφυρα των €7 δις στις 16/7/2015, ο ELA αναμένεται να ενισχυθεί τις επόμενες ημέρες. Ταυτόχρονα, το ΔΝΤ φαίνεται να απαιτεί αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους για να συμμετάσχει στο χρηματοδοτικό σκέλος του προγράμματος, ισχυριζόμενο ότι η κατάσταση χειροτερεύει άρδην σε σχέση με την άσκηση βιωσιμότητας του χρέους που είχε γίνει λίγο πριν την επιβολή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων. Με τις νέες υποθέσεις για υψηλότερο δανεισμό όπως αποφασίσθηκε (κατά €25 δισ. άνω της προηγούμενης εκτίμησης) στο Συμβούλιο Κορυφής και την αναμενόμενη αποκλιμάκωση του ρυθμού ανάπτυξης λόγω της ασφυξίας ρευστότητας, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ ανέρχεται πλέον στο 200% το 2017 πριν αρχίσει να αποκλιμακώνεται προς το 170% του ΑΕΠ, έναντι της προηγούμενης εκτίμησης για 142% του ΑΕΠ, το 2022. Στο πλαίσιο αυτό, το ΔΝΤ προτείνει την επέκταση της περιόδους αποπληρωμής όλων των δανείων (περιλαμβανομένου και του υπό σύναψη) σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τουλάχιστον κατά 30 έτη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επίσης, υπολογίζει τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ το 2022 να διαμορφώνεται σε υψηλό επίπεδο, από 150% του ΑΕΠ (βασικό σενάριο) σε 176% του ΑΕΠ (δυσμενές σενάριο), και εκφράζει ανησυχίες ότι ακόμη και αν το πρόγραμμα υλοποιηθεί, η Ελλάδα θα εξακολουθήσει να έχει ένα πολύ υψηλό λόγο χρέους προς ΑΕΠ για πολλά χρόνια, που θα προκαλεί αβεβαιότητα στις αγορές.

 
Οι προοπτικές μπροστά μας είναι καλές να ξαναχτίσουμε αυτήν την χώρα

Τέλος, σε πολιτικό επίπεδο, και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, επικρατεί αναταραχή και χρειάζονται λεπτοί χειρισμοί για να αποφευχθούν ατυχήματα τώρα που έχει διαμορφωθεί μία ελάχιστη συναίνεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την πορεία της χώρας τα επόμενα χρόνια. Όσο κακή και αν είναι η συμφωνία, τίποτα δεν συγκρίνεται με την εναλλακτική της περιθωριοποίησης της χώρας εκτός Ευρωπαϊκής οικογένειας. Δεν έχουμε πλέον άλλη επιλογή, αλλά ούτε πρόκειται να μας δοθεί και τέταρτη ευκαιρία εάν απεμπολήσουμε την δυνατότητα που μας δίνεται σήμερα. Οι προοπτικές μπροστά μας είναι καλές να ξαναχτίσουμε αυτήν την χώρα. Είναι στο χέρι μας να κάνουμε όλες τις διαρθρωτικές αλλαγές, να πιάσουμε την φοροδιαφυγή, να ξεριζώσουμε την διαφθορά και να δημιουργήσουμε τα αποθέματα εκείνα που θα μας επιτρέψουν να μειώσουμε και πάλι τους φόρους και να αποκαταστήσουμε τις συντάξεις. Η Ευρώπη, τέλος, έχει και τα μέσα και τη διάθεση να μας βοηθήσει όπως δείχνει για παράδειγμα η πλήρης απαλλαγή της εθνικής συμμετοχής στα υπολειπόμενα κονδύλια του ΕΣΠΑ σύμφωνα με το σχέδιο για ανάπτυξη και δημιουργία θέσεων εργασίας στην Ελλάδα (σχέδιο €35 δις Γιουνκέρ).

 
Εφαρμογή «εργαλειοθήκης» ΟΟΣΑ

Η νέα Συμφωνία με τους εταίρους προβλέπει την εφαρμογή των συστάσεων που προέκυψαν μετά την πρώτη συμφωνία εφαρμογής Competition Assessment Toolkit του ΟΟΣΑ σε 4 επιλεγμένους από την κυβέρνηση κλάδους της ελληνικής οικονομίας (εφαρμογή Toolkit 1 σε λιανικό εμπόριο, τουρισμό, οικοδομικά υλικά και τον κλάδο τροφίμων).

Πρέπει να τονιστεί ότι το συγκεκριμένο εργαλείο εξετάζει μόνο εμπόδια στον ανταγωνισμό (πχ στην είσοδο νέων ανταγωνιστών, παραγωγών ή εισαγωγέων, της ημεδαπής ή αλλοδαπής) και όχι οριζόντια εμπόδια στην επιχειρηματική δραστηριότητα που μπορεί να αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί οι πάροχοι υπηρεσιών της ημεδαπής. Οι προτάσεις αυτής της πρώτης εφαρμογής του εργαλείου αυτού του ΟΟΣΑ δημοσιοποιήθηκαν το 2013 και μέρος τους ενσωματώθηκε στο Ν. 4254/2014, παρέμειναν όμως αρκετές εκ των συστάσεων του ΟΟΣΑ που δεν υλοποιήθηκαν.

Για ορισμένες, όπως η ενοποίηση και ο εξορθολογισμός των κανόνων και πρακτικών εποπτείας της αγοράς καθώς και η εξάλειψη αλληλοεπικαλύψεων αρμοδιοτήτων φορέων, η κάλυψη κενών εποπτείας και η ενοποίηση των ποινολογίων έμειναν χωρίς εφαρμογή λόγω της αντικειμενικής δυσκολίας άμεσης υλοποίησης χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το θέμα αυτό δεν είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την αγορά (σημειώνεται ότι το συγκεκριμένο ζήτημα δεν περιλαμβάνεται ρητά στο κείμενο συμφωνίας της 12/7/15). Οι εταίροι τώρα επανέρχονται στις συστάσεις του ΟΟΣΑ και θέτουν ως κρίσιμα προαπαιτούμενα ειδικά τη λειτουργία των καταστημάτων τις Κυριακές, θέματα που αφορούν τις εκπτώσεις, το γάλα και τα αρτοποιεία, θέματα που αφορούν την ιδιοκτησία φαρμακείων, ΜΥΣΥΦΑ και απελευθέρωσης κλειστών επαγγελμάτων με έμφαση την ακτοπλοΐα.

Στον Πίνακα 1 καταγράφονται οι βασικές συστάσεις του ΟΟΣΑ επί των θεμάτων αυτών που δεν είχαν υιοθετηθεί από την ελληνική κυβέρνηση. Ερωτήματα προκαλεί η αναφορά στην ακτοπλοΐα, στο βαθμό που η άσκηση του ΟΟΣΑ εξέταζε κυρίως την κρουαζιέρα και αναφερόταν στην ακτοπλοΐα στο βαθμό που ένα ευνομούμενο πλαίσιο πρέπει να διακρίνει τις δυο αυτές δραστηριότητες. Σημειώνεται ότι η ακτοπλοΐα αντιμετωπίζει πλήθος θεμάτων που αναφέρει η έκθεση του ΟΟΣΑ, από την υποχρεωτική υλοποίηση δρομολογίων για 10 μήνες και συχνότητα αυτών κάθε εβδομάδα, τον τρόπο κατανομής των δρομολογίων έως τις υποχρεωτικές συνθέσεις πληρώματος και τη γνώση Ελληνικών. Αντίστοιχα, αρκετά θέματα παραμένουν σε ότι αφορά τις κρουαζιέρες και ειδικά τις ημερήσιες κρουαζιέρες. Θα πρέπει να διευκρινιστεί συνεπώς σε ποιες περιπτώσεις εκ αυτών αναφέρεται το κείμενο της 12/7/2015. Σε συνέχεια της επιτυχίας της πρώτης εφαρμογής του εργαλείου αυτού, η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε 4 ακόμα κλάδους για μια επανάληψη της άσκησης εντός του 2014.

Οι κλάδοι αυτοί είναι: Παραγωγή οπτάνθρακα και προϊόντων διύλισης πετρελαίου, ποτοποιία, παραγωγή κλωστοϋφαντουργικών υλών, ειδών ένδυσης, δέρματος και δερμάτινων ειδών και κατασκευή μηχανημάτων και ειδών εξοπλισμού. Τα αποτελέσματα της δεύτερης αυτής άσκησης δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμα από τον ΟΟΣΑ και την ελληνική κυβέρνηση, αν και εικάζεται ότι είναι έτοιμα ή έστω σχεδόν έτοιμα. Οι δανειστές ζητούν να προστεθεί ρητά και η μεταποίηση στους υπό εξέταση κλάδους. Στο σημείο αυτό απαιτείται όμως και πάλι μια διευκρίνιση, στο βαθμό που η άσκηση του ΟΟΣΑ δεν καταγράφει οριζόντια εμπόδια στη δραστηριότητα όπως μπορεί να είναι το κόστος ενέργειας, η χρηματοπιστωτική ασφυξία και η περιβαλλοντολογική αδειοδότηση καθώς αυτά τα ζητήματα θεωρείται ότι ανήκουν στα «εμπόδια στην επιχειρηματικότητα» και όχι στα «εμπόδια στον ανταγωνισμό».