Όταν η Δημοκρατία χάνει τα αντισώματά της

Στην ιατρική, η κατάρρευση του ανοσοποιητικού σημαίνει ότι ο οργανισμός δεν μπορεί να αντισταθεί ούτε στα πιο κοινά μικρόβια. Στην πολιτική, η εικόνα είναι παρόμοια: όταν ένα κράτος χάνει τα θεσμικά του αντισώματα, η αυθαιρεσία δεν χρειάζεται καν να κρύβεται — κυβερνά απροκάλυπτα.

 
Το υπερσυγκεντρωτικό σύνδρομο

Η Ελλάδα ζει σήμερα μέσα σε ένα πρωθυπουργοκεντρικό υπερσύστημα εξουσίας. Η “επιτελική διακυβέρνηση”, που διαφημίστηκε ως μεταρρύθμιση αποδοτικότητας, εξελίχθηκε σε μηχανισμό πλήρους ελέγχου του κρατικού κορμού: υπουργεία, διοικήσεις, αρχές, ΜΜΕ, όλα υπό μια πολιτική στέγη.
Το αποτέλεσμα είναι ένα κρατικό DNA με αυταρχικές μεταλλάξεις: έλεγχος της πληροφορίας, υπαγωγή ανεξάρτητων αρχών, περιθωριοποίηση της Βουλής και δικαιοσύνη σε “σιωπηλή ισορροπία”.
Η Επιτελική Διακυβέρνηση, αντί να οργανώσει τη δημόσια διοίκηση, τη δέσμευσε πλήρως στο γραφείο του Πρωθυπουργού, δημιουργώντας ένα θεσμικό πλέγμα που λειτουργεί προς μία μόνο κατεύθυνση — την κεντρική εξουσία.

 
Ποια είναι τα αντίβαρα;

Τα θεσμικά “αντισώματα” μιας Δημοκρατίας δεν είναι θεωρητικά κατασκευάσματα· είναι μηχανισμοί αυτοπροστασίας:

• Η Δικαιοσύνη, που οφείλει να παραμένει ανεξάρτητη, χωρίς πολιτική χειραγώγηση και με θάρρος απέναντι στην εκτελεστική εξουσία.
• Η Βουλή, που πρέπει να λειτουργεί ως έλεγχος και όχι ως γραφείο επικύρωσης κυβερνητικών αποφάσεων.
• Οι Ανεξάρτητες Αρχές, που θεσπίστηκαν ακριβώς για να συγκρατούν την αυθαιρεσία, αλλά σήμερα πιέζονται να μετατραπούν σε θεσμικές διακοσμήσεις.
• Η Αντιπολίτευση, όταν έχει σχέδιο και σταθερότητα, λειτουργεί ως πολιτικό φρένο σε υπερβάσεις εξουσίας.
• Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που αν και θεσμικά περιορισμένος, μπορεί να υπενθυμίζει τα όρια της ισχύος και το νόημα της συνταγματικής ισορροπίας.

Όμως κανένα από αυτά τα αντίβαρα δεν είναι αυτόματο. Αν η κοινωνία των πολιτών μένει απαθής, αν τα ΜΜΕ εξαρτώνται οικονομικά από την εξουσία και αν οι θεσμοί συνηθίζουν την υποταγή, τότε η δημοκρατία απογυμνώνεται εκ των έσω.

 
Η σιωπηλή μετάλλαξη

Η αυθαιρεσία σπάνια επιβάλλεται βίαια. Συνήθως εισχωρεί μεθοδικά, μέσα από διοικητικές ρυθμίσεις, επικοινωνιακό έλεγχο και νομικά τεχνάσματα.
Οι πολίτες συνηθίζουν την ιδέα ότι “όλα περνούν από το Μαξίμου”, ότι “δεν υπάρχει εναλλακτική”, ότι “η σταθερότητα είναι πάνω απ’ όλα”.
Έτσι γεννιέται μια σιωπηλή μετάλλαξη: η χώρα διατηρεί τυπικά τους θεσμούς της, αλλά χάνει την ουσία τους.
Έχει σύνταγμα, αλλά όχι συνταγματισμό. Έχει ελευθερία λόγου, αλλά όχι ακρόασης. Έχει δημοκρατία, αλλά όχι δημοκρατικά αντανακλαστικά.

 
Η ανάγκη για ανασύνταξη

Η άμυνα απέναντι σε αυτή τη μετατόπιση δεν είναι νομικισμός — είναι πολιτικός και πολιτισμικός αγώνας.
Χρειάζεται:

• Ανασυγκρότηση του κράτους δικαίου, με θωράκιση της δικαστικής ανεξαρτησίας.
• Θεσμική αναβάθμιση του κοινοβουλευτικού ελέγχου, με ενίσχυση των επιτροπών και προστασία της αντιπολίτευσης.
• Πραγματική ανεξαρτησία των αρχών από τον εκτελεστικό έλεγχο.
• Ελεύθερος και πλουραλιστικός Τύπος, όχι επικοινωνιακά προσαρτήματα.
• Και πάνω απ’ όλα, ενεργός πολίτης: η πιο κρίσιμη και ξεχασμένη θεσμική δύναμη μιας Δημοκρατίας.

Οι Δημοκρατίες δεν καταρρέουν πάντα με πραξικοπήματα. Πεθαίνουν αργά και μεθοδικά, όταν οι θεσμοί χάνουν τη ζωτικότητά τους και οι πολίτες τη μνήμη τους.
Η Ελλάδα έχει ακόμη αντισώματα — Δικαστές που αντιστέκονται, δημοσιογράφους που ερευνούν, πολίτες που δεν φοβούνται.
Το ερώτημα είναι αν θα τα ενεργοποιήσει πριν η αυθαιρεσία γίνει το νέο φυσιολογικό.

 
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη  υβριδικής νοημοσύνης.

Για  αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.