H έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας είναι ο χάρτης ενός ναρκοπεδίου

Η αντιστροφή της σύγκλισης, αυτή η θεμελιώδης δυναμική έχει ανακοπεί, αν όχι αντιστραφεί. Αυτό δεν είναι απλώς ένα οικονομικό πρόβλημα· είναι μια ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της παγκόσμιας σταθερότητας

 Παγκόσμια οικονομία σε τεντωμένο σχοινί: Η σιωπηλή κρίση που απειλεί το 2025

 
Μια νέα, ύπουλη απειλή, πιο διάχυτη από έναν ιό και πιο απρόβλεπτη από ένα γεωπολιτικό σοκ, απλώνεται πάνω από την παγκόσμια οικονομία. Δεν είναι άλλη από το τοξικό κοκτέιλ των εμπορικών εντάσεων και της αυξημένης πολιτικής αβεβαιότητας. Η τελευταία έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για τον Ιούνιο του 2025 (βλέπε worldbank.org) δεν είναι απλώς μια τεχνοκρατική ανάλυση· είναι μια ψύχραιμη, σχεδόν δυσοίωνη προειδοποίηση ότι το όνειρο της σύγκλισης και της ευημερίας για τις αναπτυσσόμενες χώρες ξεθωριάζει, με ορατό τον κίνδυνο μιας χαμένης δεκαετίας.

Μετά από αλλεπάλληλες κρίσεις – πανδημία, ενεργειακό άλμα, πληθωριστική έκρηξη – θα περίμενε κανείς μια περίοδο ανάκαμψης. Αντ’ αυτού, η έκθεση “Global Economic Prospects” ζωγραφίζει την εικόνα μιας παγκόσμιας οικονομίας που βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί, με την ισορροπία της να διαταράσσεται από έναν νέο, αυτοπροκαλούμενο κίνδυνο: τον προστατευτισμό και την έλλειψη σαφούς πολιτικής πυξίδας από τις μεγάλες δυνάμεις.

 
Η διάγνωση: Ένας κόσμος δύο ταχυτήτων σε επιβράδυνση

Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές και ανησυχητικό: η παγκόσμια ανάπτυξη επιβραδύνει, αλλά η επιβράδυνση αυτή δεν είναι συμμετρική. Ο πραγματικός ασθενής του παγκόσμιου συστήματος είναι οι Αναδυόμενες Αγορές και Αναπτυσσόμενες Οικονομίες (EMDEs). Η ικανότητά τους να μειώσουν το χάσμα του κατά κεφαλήν εισοδήματος με τις πλούσιες χώρες, να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και να καταπολεμήσουν την ακραία φτώχεια, όχι απλώς δεν ενισχύεται, αλλά φθίνει επικίνδυνα.

Η έκθεση είναι αποκαλυπτική στην περιφερειακή της ανάλυση. Οι προβλέψεις ανάπτυξης για το 2025 έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω για όλες τις περιοχές των EMDEs σε σύγκριση με μόλις έξι μήνες πριν. Περιοχές άμεσα εξαρτημένες από το παγκόσμιο εμπόριο, όπως η Ανατολική Ασία-Ειρηνικός και η Ευρώπη-Κεντρική Ασία, δέχονται το ισχυρότερο πλήγμα. Η Λατινική Αμερική, παγιδευμένη σε διαρθρωτικές αδυναμίες, καταγράφει την χαμηλότερη πρόβλεψη ανάπτυξης. Ακόμη και οι εξαγωγείς εμπορευμάτων στη Μέση Ανατολή και την Υποσαχάρια Αφρική βλέπουν τις προοπτικές τους να εξασθενούν.

 
Ανατομία του προβλήματος: Το κεφάλαιο της εμπιστοσύνης εξαντλείται

Ποιος είναι ο ένοχος; Η έκθεση τον φωτογραφίζει με σαφήνεια: η κλιμάκωση των εμπορικών φραγμών και η διάχυτη πολιτική αβεβαιότητα. Αυτές οι αφηρημένες έννοιες έχουν οδυνηρά συγκεκριμένες συνέπειες. Η πιο απτή απόδειξη είναι η κατάρρευση των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (FDI) προς τις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες έχουν πέσει σε λιγότερο από το ήμισυ του αποκορυφώματός τους το 2008.

Αυτό που διαβάζουμε μεταξύ των γραμμών είναι μια κρίση εμπιστοσύνης. Οι επενδυτές, βλέποντας τις μεγάλες οικονομίες να υψώνουν τείχη και να αλλάζουν διαρκώς τους κανόνες του παιχνιδιού, διστάζουν να δεσμεύσουν μακροπρόθεσμα κεφάλαια εκεί που είναι περισσότερο αναγκαία. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: η έλλειψη επενδύσεων στραγγαλίζει την ανάπτυξη, η οποία με τη σειρά της αποθαρρύνει νέες επενδύσεις.

 
Η αξιολόγηση: Πέρα από τους αριθμούς, το ανθρώπινο κόστος

Εδώ ακριβώς πρέπει να σταθεί ο αναγνώστης και να οξύνει τη σκέψη του. Η έκθεση δεν μιλά για ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Μιλά για χαμένες ευκαιρίες, για εκατομμύρια ανθρώπους που παραμένουν εγκλωβισμένοι στη φτώχεια, για νέους που δεν βρίσκουν δουλειά, για κοινωνίες που βλέπουν το όνειρο της προόδου να απομακρύνεται.

Το κρισιμότερο σημείο που πρέπει να επισημανθεί είναι η αντιστροφή της σύγκλισης. Για δεκαετίες, η παγκοσμιοποίηση, παρά τα ελαττώματά της, επέτρεπε στις φτωχότερες χώρες να αναπτύσσονται ταχύτερα από τις πλούσιες, μειώνοντας σταδιακά το μεταξύ τους χάσμα. Η έκθεση του 2025 υποδηλώνει ότι αυτή η θεμελιώδης δυναμική έχει ανακοπεί, αν όχι αντιστραφεί. Αυτό δεν είναι απλώς ένα οικονομικό πρόβλημα· είναι μια ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της παγκόσμιας σταθερότητας.

 
Η συνταγή της θεραπείας: Μια δύσκολη εξίσωση

Η Παγκόσμια Τράπεζα προτείνει μια διπλή προσέγγιση, ένα κάλεσμα τόσο για παγκόσμια συνεργασία όσο και για εθνική ευθύνη.

1. Σε παγκόσμιο επίπεδο: Η έκκληση είναι για την αποκατάσταση ενός σταθερού και διαφανούς εμπορικού περιβάλλοντος και την ενίσχυση της στήριξης προς τις ευάλωτες χώρες που παλεύουν με χρέη, συγκρούσεις και την κλιματική αλλαγή. Αξιολόγηση: Όσο ορθή κι αν είναι, αυτή η έκκληση φαντάζει σχεδόν ουτοπική στο τρέχον γεωπολιτικό κλίμα. Πώς μπορεί να επιτευχθεί συνεργασία όταν οι βασικοί παγκόσμιοι παίκτες επενδύουν στον ανταγωνισμό;
2. Σε εθνικό επίπεδο: Οι αναπτυσσόμενες χώρες καλούνται να βάλουν τάξη στο σπίτι τους: να τιθασεύσουν τον πληθωρισμό, να ενισχύσουν τη δημοσιονομική τους ανθεκτικότητα (μέσω αύξησης εσόδων και εξορθολογισμού δαπανών) και να προωθήσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, την ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου και τη βελτίωση της αγοράς εργασίας. Αξιολόγηση: Πρόκειται για μια κλασική και ορθή συνταγή, αλλά πόσο εφικτή είναι όταν μια χώρα βρίσκεται ήδη σε κατάσταση “ασφυξίας” από το χρέος και την έλλειψη εξωτερικής ζήτησης;

 
Στο σταυροδρόμι της ιστορίας

Η έκθεση “Global Economic Prospects” για τον Ιούνιο του 2025 είναι κάτι περισσότερο από μια οικονομική πρόβλεψη. Είναι ο χάρτης ενός ναρκοπεδίου. Οι κίνδυνοι που περιγράφει – κλιμάκωση των εμπορικών πολέμων, γεωπολιτικές εντάσεις, ακραία κλιματικά φαινόμενα – δεν είναι υποθετικοί, αλλά ορατοί και παρόντες.

Το μήνυμα προς τους ηγέτες των ισχυρών οικονομιών είναι ξεκάθαρο: η εσωστρέφεια και ο κοντόφθαλμος προστατευτισμός δεν πλήττουν μόνο τους άλλους, αλλά υπονομεύουν την ίδια τη σταθερότητα του συστήματος από το οποίο εξαρτώνται. Για τις αναπτυσσόμενες χώρες, το μήνυμα είναι εξίσου αυστηρό: η αναμονή για εξωτερική σωτηρία δεν αρκεί. Απαιτούνται δύσκολες και θαρραλέες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις.

Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι πολιτικές επιλογές του επόμενου έτους θα καθορίσουν αν το 2025 θα καταγραφεί ως η χρονιά που ο κόσμος επέλεξε τον δρόμο της απόκλισης και της στασιμότητας ή η στιγμή που συνειδητοποίησε ότι σε έναν τόσο αλληλένδετο πλανήτη, κανείς δεν μπορεί να είναι ασφαλής και ευημερής για πολύ, όταν οι γείτονές του βυθίζονται στην αβεβαιότητα.

mywaypress.gr – Για προσεκτικούς αναγνώστες