ΟΠΕΚΕΠΕ: Μια ενδημική κρίση διαφθοράς με Ευρωπαϊκές διαστάσεις και ελληνικές ευθύνες

Το σκάνδαλο του Οργανισμού Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΟΠΕΚΕΠΕ) δεν αποτελεί μια μεμονωμένη παρατυπία, αλλά το αποκορύφωμα μιας πολυετούς, συστημικής δυσλειτουργίας που διαπερνά κυβερνήσεις, ευρωπαϊκούς θεσμούς και ιδιωτικά συμφέροντα. Η πρόσφατη έφοδος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) στα γραφεία του ΟΠΕΚΕΠΕ φέρνει στο φως μια «μπίζνα» που στήθηκε γύρω από τις αγροτικές επιδοτήσεις, κυρίως αυτές των βοσκοτόπων, προκαλώντας την οργή των αγροτών που βλέπουν τις ενισχύσεις τους να μειώνονται. Το ερώτημα που πλανάται δεν είναι απλώς «ποιοι τα έφαγαν», αλλά πώς ένα ολόκληρο σύστημα επέτρεψε και συντήρησε αυτή την απάτη.

 
Η «Τεχνική Λύση» και η αρχιτεκτονική της απάτης

Η νομιμοφανής αρπαγή των επιδοτήσεων θεμελιώθηκε στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Κατά την περίοδο 2014-2020, δόθηκε η δυνατότητα υποβολής αίτησης για δικαιώματα βοσκοτόπων χωρίς την υποχρέωση κατοχής ζώων, μόνο με ένα απλό ενοικιαστήριο. Αυτό το πλαίσιο επέτρεψε σε επιτήδειους να αποκτούν δικαιώματα, να τα μεταπωλούν ή να αιτούνται νέους βοσκοτόπους μέσω της περιβόητης «Τεχνικής Λύσης». Η «Τεχνική Λύση», θεσμοθετημένη το 2015 με την έγκριση της ΕΕ, υποκαθιστούσε την απουσία κτηματολογίου και δασικών χαρτών, κατανέμοντας βοσκοτόπια εικονικά, μέσω αλγορίθμου, οπουδήποτε στην Ελλάδα. Η ΚΑΠ αυτή σχεδιάστηκε από την κυβέρνηση Σαμαρά και εφαρμόστηκε τόσο από τις κυβερνήσεις ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ όσο και ΝΔ.

Με τη νέα ΚΑΠ 2023-2027, που σχεδιάστηκε και εφαρμόζεται από την κυβέρνηση της ΝΔ, οι κάτοχοι δικαιωμάτων βοσκοτόπων όφειλαν να δηλώσουν και ζώα, οδηγώντας σε έξαρση των ψευδών δηλώσεων ζωικού κεφαλαίου, ενώ η «Τεχνική Λύση» παρέμεινε σε ισχύ. Κομβικό στοιχείο της απάτης ήταν η παραδοχή ότι η έδρα του δικαιούχου μπορούσε να βρίσκεται οπουδήποτε, ανεξαρτήτως της τοποθεσίας του βοσκοτόπου. Η EPPO επιβεβαιώνει ότι μεταξύ 2019 και 2022, άτομα έλαβαν ενισχύσεις βάσει ψευδών δηλώσεων ιδιοκτησίας ή μίσθωσης βοσκοτόπων, με πιθανή συστηματική οργάνωση από μέλη του Δ.Σ. και υπαλλήλους του ΟΠΕΚΕΠΕ.

 
Ευθύνες διαχρονικές και πολυεπίπεδες

Οι ευθύνες για το σκάνδαλο δεν περιορίζονται σε μία μόνο κυβέρνηση ή έναν μόνο φορέα.

Κυβερνήσεις: Άρθρο της Μαρίας Δημάκου επιρρίπτει το 100% της ευθύνης στην τρέχουσα κυβέρνηση για την περίοδο 2019-2022, καθώς αυτή διόριζε τις διοικήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) εποπτεύει τον οργανισμό. Πληροφορίες αναφέρουν εμπλοκή πολιτικών στελεχών για ακύρωση ελέγχων και αποδέσμευση επιδοτήσεων, καθώς και ύποπτα «πόθεν έσχες» που δείχνουν απότομη απόκτηση βοσκοτόπων από «γαλάζια στελέχη» και πολυετείς εισπράξεις. Ωστόσο, η ίδια η «Τεχνική Λύση» εφαρμόστηκε και από προηγούμενες κυβερνήσεις, με υπουργούς διαφόρων παρατάξεων να υπογράφουν την ανανέωσή της. Το ΠΑΣΟΚ καταγγέλλει ότι η ιστορία ξεκίνησε επί ΣΥΡΙΖΑ αλλά «εκτοξεύθηκε» με τη ΝΔ, εν γνώσει των πολιτικά υπευθύνων.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Η ΕΕ φέρει επίσης μερίδιο ευθύνης. Επέβαλε την επιδότηση βάσει έκτασης βοσκοτόπου και όχι ζωικού κεφαλαίου, παραγκωνίζοντας την ελληνική πραγματικότητα της ημισταβλισμένης κτηνοτροφίας. Επέβαλε έναν ακατάλληλο για τη Μεσόγειο ορισμό του «βοσκότοπου», οδηγώντας στην «Τεχνική Λύση». Παραδόξως, η ΕΕ ενέκρινε πρόσφατα (18/12/2024, πιθανώς τυπογραφικό λάθος στο έγγραφο για το έτος) αύξηση των βοσκοτόπων κατά 1,2 εκατ. στρέμματα, γεγονός που, με σταθερό κονδύλι, οδηγεί σε μείωση της βασικής ενίσχυσης των κτηνοτρόφων. Έτσι, οι ίδιοι που ελέγχουν για απάτες, εγκρίνουν τα εργαλεία της.

Neuropublic: Η εταιρεία Neuropublic, ως μακροχρόνιος τεχνικός σύμβουλος του ΟΠΕΚΕΠΕ, βρίσκεται στο επίκεντρο των ερωτημάτων για τον ρόλο της στο σκάνδαλο. Διαχειριζόταν τα πληροφοριακά συστήματα, είχε πρόσβαση σε αιτήσεις και ελέγχους. Η Γαία Επιχειρείν, φορέας συντονισμού των Κέντρων Υποδοχής Δηλώσεων (ΚΥΔ), είχε σχέση με τη Neuropublic. Καταγγελίες αναφέρουν ότι στελέχη της Neuropublic ασκούσαν επιρροή σε υπουργούς, παρακάμπτοντας μηχανισμούς του ΟΠΕΚΕΠΕ, και υπολόγιζαν πληρωμές πριν τους υπαλλήλους του Οργανισμού. Εγείρεται επίσης θέμα σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς η οικογένεια Γαργαλάκου, στην οποία ανήκει η Neuropublic, φέρεται να κατέχει και εφημερίδα αγροτικών θεμάτων. Η εταιρεία αρνείται τις κατηγορίες, κάνει λόγο για σπίλωση και δηλώνει ότι θα προσφύγει στη δικαιοσύνη.

 
Οι προεκτάσεις: Από την οικονομική αιμορραγία στην θεσμική απαξίωση

Το σκάνδαλο δεν περιορίζεται μόνο στις παράνομες επιδοτήσεις. Αποκαλύπτει μια βαθιά «παθογένεια ετών» και μια νοοτροπία «μάσας» που συντηρείται από διαδοχικές κυβερνήσεις. Η υπόθεση των 466 εκατ. ευρώ που η Ελλάδα κέρδισε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, αλλά φέρεται να «εξανεμίστηκαν» και δεν έφτασαν στους παραγωγούς λόγω της «Τεχνικής Λύσης» και άλλων ποινών, είναι ενδεικτική.

Η κυβέρνηση ανακοινώνει μέτρα όπως το τέλος της «Τεχνικής Λύσης» από το 2025 και τη μεταφορά της πλατφόρμας ΟΣΔΕ στην ΑΑΔΕ το 2026, κινήσεις που αντιμετωπίζονται με καχυποψία ως προσπάθειες αποφυγής ελέγχου και εντυπωσιασμού. Η πλατφόρμα ΟΣΔΕ άνοιξε στις 30/05/2025 στο gov.gr, όπως και πέρυσι, παρά τις διακηρύξεις.

 
Αιτήματα για κάθαρση και δικαιοσύνη

Η κοινωνία και ο αγροτικός κόσμος απαιτούν συγκεκριμένες απαντήσεις και λύσεις:

1. Επιστροφή των χρημάτων από τους υπαίτιους.
2. Άμεσο επαναϋπολογισμό και αναδρομική καταβολή των επιδοτήσεων, ειδικά για τα έτη 2019-2022.
3. Αναδιάρθρωση των αλγορίθμων για να μην αδικούνται οι μικροί παραγωγοί.
4. Διαφανής διανομή επιδοτήσεων από έναν «Δημόσιο ΟΠΕΚΕΠΕ» υπό δημόσιο έλεγχο.
5. Δομικές αλλαγές στον ΟΠΕΚΕΠΕ, συμπεριλαμβανομένου αυτόνομου μηχανογραφικού συστήματος, προσλήψεων επιστημονικού προσωπικού και διοίκησης βάσει αξιοκρατίας.

 
Η ανάγκη για ριζική αλλαγή

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ υπερβαίνει κατά πολύ μια απλή υπόθεση διαφθοράς. Είναι η αντανάκλαση μιας βαθιά ριζωμένης κουλτούρας ατιμωρησίας, πελατειακών σχέσεων και θεσμικής ανεπάρκειας που επέτρεψε την λεηλασία δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος εις βάρος των πραγματικών παραγωγών. Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είναι ένα κρίσιμο βήμα, αλλά η πραγματική κάθαρση απαιτεί πολιτική βούληση για ρήξη με τις «παθογένειες ετών», ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις και την απόδοση ευθυνών σε όλα τα επίπεδα. Μόνο έτσι θα αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών και θα διασφαλιστεί ότι οι αγροτικές ενισχύσεις φτάνουν σε αυτούς που πραγματικά τις δικαιούνται, υπηρετώντας τη βιωσιμότητα της ελληνικής γεωργίας και όχι τα συμφέροντα των λίγων. Η υπόθεση αυτή αποτελεί μια δοκιμασία για τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την ίδια τη λειτουργία του κράτους δικαίου στην Ελλάδα.

 
Με πληροφορίες από

agrotypos.gr, tovima.gr, in.gr

 
mywaypress.gr – Για προσεκτικούς αναγνώστες