Το χρέος των νοικοκυριών: Πάνω από 4 στα 10 νοικοκυριά ζουν με το “πιστόλι στον κρόταφο”
Μια δεκαετία χωρίς ανακούφιση
Σχεδόν το ένα νοικοκυριό στα δύο και μισό στην Ελλάδα δεν μπορεί να πληρώσει τα ενοίκιά του. Δεν είναι μια καταστροφή που έρχεται. Είναι ήδη εδώ.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της Eurostat, το 42,8% των ελληνικών νοικοκυριών έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές σε δόσεις ενυπόθηκων δανείων, ενοίκια, λογαριασμούς ή αγορές με πίστωση. Αυτό σημαίνει ότι πάνω από 4 στα 10 νοικοκυριά ζουν με το “πιστόλι στον κρόταφο”, σε μια συνεχή κατάσταση ανησυχίας για το αν θα μπορέσουν να πληρώσουν το επόμενο λογαριασμό.
Η συμφορά της ανισότητας
Για σύγκριση, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ένα μέσο ποσοστό 9,2% νοικοκυριών με καθυστερημένες οφειλές. Η Ευρωζώνη 9,5%. Η Ελλάδα; 42,8%—σχεδόν πέντε φορές υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ακόμη και οι χώρες που έχουν αντιμετωπίσει σοβαρές κρίσεις δεν έχουν τέτοια ποσοστά. Η Βουλγαρία (18,7%) και η Ρουμανία (17%)—χώρες που είναι αναμφισβήτητα πίσω από εμάς ως προς τα εισοδήματα—έχουν τα μισά ποσοστά ληξιπρόθεσμων οφειλών από ό,τι έχουμε εμείς.
Αυτό είναι ένα σημάδι ότι δεν μιλάμε απλώς για οικονομική δυσκολία. Μιλάμε για δομική ανικανότητα των νοικοκυριών να ανταπεξέλθουν.
Η ιστορική συνέχεια: Τίποτε δεν άλλαξε
Ίσως το πιο απογοητευτικό μέρος αυτής της ιστορίας είναι ότι η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί αυτή την δεκαετία.
Μεταξύ 2021 και 2022, όταν ο πληθωρισμός εκτίναξε τις τιμές, το ποσοστό των ελληνικών νοικοκυριών με ληξιπρόθεσμες οφειλές εκτινάχθηκε από 36,4% στο 45,5%. Το 2023—που θεωρείται η “χειρότερη χρονιά από τα μνημόνια”—το ποσοστό ανέβηκε ακόμη περισσότερο, στο 47,3%.
Αν προχωρήσουμε πίσω στο 2015—εκείνη τη θυελλώδη χρονιά του δημοψηφίσματος, του capital controls και του τρίτου μνημονίου—το ποσοστό ήταν 49,3%. Δηλαδή, σχεδόν 50% των νοικοκυριών δεν μπορούσαν να πληρώσουν τα ενοίκια και τους λογαριασμούς τους.
Τι αλλάζει από το 2015 έως το 2024; Τίποτα ουσιαστικό. Το ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 36% και 47%, αλλά παραμένει σε κατακλυσμιαία επίπεδα.
Το παράδοξο της “ανακάμψης”
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα: Η Ελλάδα αναφέρει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Δηλώνει υπερπλεονάσματα. Κηρύσσει “ανάκαμψη” και “επιστροφή στην κανονικότητα”.
Αλλά τα νοικοκυριά δεν νιώθουν αυτή την ανάκαμψη. Αναγκάζονται ακόμη να επιλέγουν ανάμεσα στο φαγητό και τους λογαριασμούς. Ακόμη είναι κρεμασμένα στη δανειακή σκλαβιά.
Αυτό δείχνει ότι η ανάπτυξη είναι μη-συμμετοχική. Δεν κατεβαίνει στους πολίτες. Παραμένει στα “υψηλά” της οικονομίας—στα κέρδη των λίγων εταιρειών, τα bonus των διευθυντών, τις επενδύσεις της χρηματοπιστωτικής ελίτ.
Ο κύκλος: Πληθωρισμός, φόροι και η συρρίκνωση του μισθού
Γιατί συμβαίνει αυτό; Πολλοί παράγοντες συνδέονται:
Πρώτον, ο πληθωρισμός. Οι τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών αυξάνονται, αλλά ο πραγματικός (αποπληθωρισμένος) μισθός των Ελλήνων αυξήθηκε μόνο κατα 1,1% στο διάστημα 2019-2024. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο, οι πολίτες έχουν λιγότερη αγοραστική δύναμη.
Δεύτερον, η υπερφορολόγηση. Σε μια περίοδο που τα εισοδήματα είναι χαμηλά, το κράτος συνεχίζει να φορολογεί σκληρά—άμεσες και έμμεσες φορολογίες που αφαιρούν χρήματα από τα νοικοκυριά.
Τρίτον, η αύξηση των ωρών εργασίας (θέμα που θα αναλύσουμε αναλυτικά σε ένα άλλο άρθρο). Οι εργαζόμενοι αναγκάζονται να δουλεύουν περισσότερες ώρες για τα ίδια (ή χαμηλότερα) μισθηματα. Αυτό συμβαίνει επειδή οι μισθοί δεν αρκούν για τη διαβίωση.
Η ψυχολογική βόμβα
Αυτό που είναι εξίσου σημαντικό με τα ίδια τα οικονομικά δεδομένα είναι η ψυχολογική κατάσταση που προκαλείται.
Όταν ένα νοικοκυριό δεν ξέρει αν θα μπορέσει να πληρώσει το ρεύμα του μήνα, η αγωνία γίνεται σύνδρομο. Η δυσαρέσκεια από μια απλή κατάσταση γίνεται θυμός. Η δυσπιστία στο σύστημα γίνεται οργή.
Και όσο κι αν το κράτος προσπαθεί να αγνοήσει αυτή την οργή, όσο κι αν προσπαθεί να την κρύψει με αναφορές για “ανάκαμψη” και “ανάπτυξη”, η οργή παραμένει. Αυξάνεται. Συσσωρεύεται.
Το ερώτημα της ελπίδας
Το πιο ανησυχητικό ερώτημα που αν ένας κάτοικος του Βορείου Αιγαίου ή ενός φτωχού λαού ρωτούσε είναι: “Πότε θα αλλάξει;”
Η απάντηση της κυβέρνησης θα ήταν: “Περιμένετε για περισσότερη ανάπτυξη”. Αλλά δέκα χρόνια που περιμένουν, και δεν έχει αλλάξει τίποτα. Τι λόγο έχει να περιμένει κάποιος άλλη μια δεκαετία;
Η χρονική βόμβα
Ένα νοικοκυριό που ζει σε χρέος για μια δεκαετία δεν εξαϋλώνεται απλώς στα στατιστικά. Αποσαρθρώνεται. Οι σχέσεις ενός νοικοκυριού τεσσάρων ατόμων που προσπαθεί να πληρώσει 2.500 ευρώ σε δόσεις και ενοίκια και λογαριασμούς είναι διαρκώς υπό πίεση.
Τα χώρια γίνονται συχνότερα. Τα παιδιά βλέπουν τη δυσαρέσκεια. Ο κοινωνικός ιστός αρχίζει να σχίζεται.
Αυτό δεν είναι απλώς ένα οικονομικό ζήτημα. Είναι μια χρονική βόμβα για την κοινωνική συνοχή.
Αν δεν υπάρξει δράση τώρα—αν η κυβέρνηση συνεχίσει να αγνοεί τη δυσαρέσκεια—τα επεισόδια θα γίνουν ακόμη περισσότερα. Τα κινήματα θα γίνουν ακόμη μεγαλύτερα. Και τότε, δεν θα είναι απλώς ένα “οικονομικό πρόβλημα” που λύνεται με μια πολιτική. Θα είναι κρίση της δημοκρατίας.# Το Χρέος των Νοικοκυριών: Μια Δεκαετία Χωρίς Ανακούφιση
mywaypress.gr –Περιεχόμενο αξίας με την υποστήριξη υβριδικής νοημοσύνης.
Για αναγνώστες με μεγάλο εύρος προσοχής.
